Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 1204 |
Osmanl’da “lmihâl” adnn kullanld ilk eser olan Mzrakl lmihâl, Osmanl toplumunda en çok okunan ve ezberlenen eserler arasnda yer almtr. Mekteplerde, camilerde, evlerde, köy odalarnda yaygn bir biçimde tedris edilen ve halkn din anlayn ekillendiren bu esere; modernleme döneminde aydnlar tarafndan ar eletiriler yöneltilmitir.
Mzrakl lmihâl hakknda
16. yüzyldan sonra yazld tahmin edilen Mzrakl lmihâl, ‘Miftâhu’l-Cenne’ adyla da bilinmektedir. Anonim bir eser mahiyetindedir. “Mzrakl” isminin kayna bilinmemekle birlikte, kapandaki sancak-mzrak ekilleri ile veya bilinen tek yazma nüshasndaki “Mzrakl Efendi” ifadesi ile ilgili olduu düünülmektedir.
Akâid, ibadet ve ahlâka dair konular Mzrakl lmihâl’de sade bir dil ve ksa cümlelerle anlatlmtr. Özendirici üslubuyla da etkisi asrlar boyu süren bir inanç esaslar öretisi hâline gelmitir.
smail Kara, hâlen Osmanlca basklar devam eden Mzrakl lmihâl’i hazrlarken, Matbaa-y Osmaniye (stanbul) 1306 tarihli basky esas almtr. Mümkün mertebe orijinal dil ve ifade biçimine dokunmam, baz kelime ve terkiplerin karlklarn parantez içinde vermi, gerekli yerleri dipnotlarla açklamtr. Osmanlca metni de kitapta sunarak istifadeye son derece hazr bir eser ortaya koymutur.
Mzrakl lmihâl neden önemli?
Mzrakl lmihâl’de, geleneimizdeki dinî bilgi ve tasavvurlarn kaynaklarn görürüz. Bu eser öncelikle; doru din, insan ve dünya telakkisini çok sade bir ekilde halka sunduu için kymetlidir.
nanç esaslarn anlat tarz, aklî ve naklî delilleri de aktarmas yönüyle Vehhâbîlik akmna veya Deizm düüncesine kar a etkisi göstermi, halkn sahih din anlayn ekillendirmitir.
Mzrakl lmihâl, II. Abdülhamid döneminde Anadolu ve Balkanlarda köylere datlmtr. Çok geni bir corafyay mayalayan, ekillendiren bu eserin Anadolu’daki etkisi de Balkan ülkelerindeki canll da hâlen görülmektedir.
Mzrakl lmihâl’in bir ayrt edici özellii de ahlâkî deerlere de geniçe yer vermesidir. Müjdeleyici ve uyarc anlatlar, ibadetlerin faziletleri ve faydalar Mzrakl lmihâl’de tasnifli anlatmla aklda kalc bir ekilde öretilmektedir.
Mzrakl lmihâl’de konular, modern kitaplarda olduu gibi sistematik tarzda sunulmamtr. Bir konuyu tamamen bitirip dier konuya geçme usulü deil, konunun konuyu açmas veya çartrmas ile iç içe, zincirleme bir anlatm tercih edilmitir.
smet Özel’in; “Bu millete bir tek ey lazm: Mzrakl lmihâl okumak!” dedii söylenegelir. smail Kara’nn, smet Özel ile Müslüman okur-yazarlarn eski kültürel deerlere, kitaplara, kiilere kar kaytsz ve tenkitçi bir tavr taknmalar konularnda konumalar neticesinde Mzrakl lmihâl’i yayna hazrlamaya karar verdiini söylemesi ve bu nerin ilk basksnn da smet Özel’in kurup yönettii Çdam Yaynlar tarafndan (1989) baslmas da bu rivayeti dorular niteliktedir.
“Mzrakl lmihâl’den ne istiyorlard?”
smail Kara, eyhefendinin Rüyasndaki Türkiye kitabndaki “Mzrakl lmihâl’den Ne stiyorlard?” isimli yazsnda Mzrakl lmihâl’e kar olan aadaki üç isimden örnekler verir:
*Auguste Comte’un Pozitivizmini Türkiye’ye tayan ve ttihat ve Terakki’nin önde gelen kurucularndan Ahmed Rzâ, Mzrakl lmihâl’in gördüü ilgiye lanet okumutur.
*Nazm Hikmet Ran, Vatan Haini iirinde “vatan, mzrakl ilmihâlse… / ben vatan hainiyim.” ve Çocuklarmza Nasihat iirinde “kurun kaleminle yk / Mzrakl lmihal’in / yeil sarkl iskeletini…” msralar ile Mzrakl lmihâl’e kartln belli etmitir.
*Gazeteci ve edebiyat eletirmeni Hüseyin Cahit Yalçn da siyasî muhaliflerini kötülemek maksadyla Mzrakl lmihâl’den dem vurmutur.
Tüm bu kar çklar, Mzrakl lmihâl’in gerek muhtevas gerek de mant ile toplumu ne kadar etkilediini ispat eder niteliktedir. Ayrca bu tepkilerin fazlal, çokça olumsuzlanan Mzrakl’nn halk nezdindeki itibarn da göstermektedir.
Mzrakl lmihâl’de neler anlatlyor?
Mzrakl lmihâl; namaz, oruç, abdest konularyla balar. Dier ilmihâllerden farkl olarak cennet nimetleri, yoksulluun sebepleri, cenaze namaz klnmayacak kiiler, Ehl-i Sünnet olmann on alameti, yemekten önce besmele okumann ve okumamann faydalar ve zararlar gibi bölümlerle devam eder.
Allah’n sfatlarna aklî ve naklî deliller, imann baki kalp çkmamama sebepleri, imansz gitme sebepleri, zikir türleri ve faydalar, evliyann kerametinin hak oluu gibi ince/hassas konulara da yer verilir.
Peygamberimiz’in (sas.) kendine mahsus sfatlar, misvak tutmann, yemekten önce ve sonra el ykamann faydalar, scak yemek yemenin zararlar, güzel huylar, büyük günahlar, küfre sebep olan söz, inanç ve davranlar; terib ve terhib için saylr ve sralanr.
Abdest dualar, evlilik, ölüm ve ölüm ekilleri, insanlarn dünyadaki durumlarna göre ölüm ekilleri, meleklerin muamelesi ve meyyitin hissettikleri gibi konular da Mzrakl lmihâl’in dikkat çekici konularndandr.
Belirtmek gerekir ki Mzrakl lmihâl’in tamamnda rivayetlerin shhati aranmaz. Dolaysyla eserde, dinin esaslarna aykr olmayan fakat doruluu kesinlememi ifadelere de zaman zaman rastlanabilmektedir.
Mzrakl lmihâl’den baz alntlar
Namaz klarken nasl tefekkür edilmelidir?
“Ezan- Muhammedî okundukta srafil aleyhi's-selam Sûr'u üfüreyor deyü ve abdeste kalkarken kabrimden kalkyorum deyü, camiye giderken maher yerine gidiyorum deyü, müezzin kamet edip cemaat saf saf olurken bu insanlar maher yerinde yüz yirmi saf olup seksen saf bizim peygamberimizin ve krk saf sair peygamberlerin ümmetleri olsa gerektir deyü, imama uyduktan sonra imam Fatiha-y erifeyi okurken samda Cennet, solumda Cehennem, ensemde Azrail, karmda Beytullah, önümde kabir, ayam altnda Srat, acaba benim sualim asan olur mu, ettiim ibadet ahirette bama tac ve yanma yolda ve kabrimde çera olur mu, yoksa kabul olmayp eski bez gibi yüzüme vurulur mu deyü tefekkür etmek gerek.”
Sabah namazna erken uyanaym dersen Kevser sûresini oku.
“Bir adam sabah namazna erken uyanaym derse, yatacak vakit ‘nnâ a’taynâke’ sûresini okusa sonra ‘Ya Rabbi beni sabah namazna vaktiyle uyandr’ dese biiznillâhi taâlâ ol adam sabah namazna vaktiyle uyanr.”
Lezzeti, doymay ve kanmay Allah’tan bilmek yemek yemenin farzlarndandr.
Taam yemenin farz altdr:
1.Aç olmayacak kadar yemek,
2.Ol taam yedikte azna lezzet gelmesini Allahu azimü’-an’dan bilmek,
3.Yedii zaman doymay ve içtii zaman kanmay Allahu azimü’-an’dan bilmek,
4.Helâlinden yemek,
5.Ol taamn kuvveti geçinceye dek Allah Taâlâ’ya kulluk etmek,
6.Kanaat etmek.
Sonuç olarak smail Kara’nn ifadesiyle: “Bugüne kadar okumadysanz ilmihâl bilgilerinizi bir de Mzrakl’dan okuyun.”
Mzrakl lmihâl, Hazrlayan: smail KARA, Dergâh Yaynlar, 10. Bask, stanbul, 2020.
Yazar: Efdal Okçu |
23-02-21 |
||
| E mail: dunyabizim.com | Tweet | ||
 |
 |
||
