Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / KADIN VE ÂÝLE | Okunma Says: 764 |
Dünya Kadnlar Günü'nü kutlarken, esasen kadn haklarna ilikin Avrupa tarihinden söz ediyoruz.
Özellikle de Avrupa Orta Ça'nda etkili olan kadn 'suçlu/alt snf' gören anlaynn yaratt 'karanlk dönem' ve bu dönemden çk mücadelesinden...
Ve bu yönüyle 'Bat Aydnlanmas'nn bir sonucu olarak kadnn statü, eitim, çalma ve politik haklar kazanmasnn sembolüdür 8 Mart.
(Dier yandan, antik çalarda Avrupa dahil her toplumda kadnn yeri kendi inanç ve gelenekleriyle belirleniyordu. Daha erken medeniyet corafyalar olan Çin'den Msr'a, Anadolu ve Yunan ehir devletlerinden Roma'ya ve slam toplumlarnda kadnlarn çok daha üst statüleri olduu biliniyor. Türk topluluklar ve devletleri gibi kiminde erkekle daha eit, kiminde daha alt snfta... Kiminde yönetim, eitim ve çalma hayatna katlm var, kiminde yok... Bu bahis, erbabnn ve meraklsnn konusu olsun.)
Kadn haklar deyince, bir kadnn 'pazu' gösterip 'Biz de yapabiliriz' dedii propaganda afileri göz önüne gelir.
' gücüne katlm'la özdeletirilir.
Sanayi devrimi kapitalizmi tarafndan 'ucuz igücü' olarak sahiplenilir.
Ve rakibi de kar anlayla ortaya çkar: Sosyalizm...
Sosyalizm, çalma hayatndaki zorluklar ve eitsizliklere kar 'hak' talebinin savunucusu olur.
8 Mart 1857'de bu çatma bir faciayla tarihe geçer.
ABD'nin New York kentinde bir tekstil fabrikasnda grevci içilere polis müdahale eder, fabrikaya snan içiler içeriye snr. Bu srada çkan yangn sonucu 120 kadn içi hayatn kaybeder.
Bu olay, ABD ve Avrupa'da sosyalizm için 'sembolik gün' olur.
8 Mart'n 'Dünya Kadnlar Günü' olmasna giden yolu da Rusya'da Çarlk dönemini bitiren ubat 1917 Sosyalist Devrimi açar.
Sovyetler, Ekim Devrimi'nin balangcn 'Gregoryen takvime göre 8 Mart (Miladi 23 ubat 1917) günü kadn içilerin balatt protesto ve grevlere' dayandrr ve bu günü 'bayram' ilan eder.
'Kapitalist Bat' ise bunu komünizmin yaylma aparat olarak görür, yasaklar, eylemleri bastrr.
Ama komünist/sosyalist gruplar ve feminist hareketlerin srarla sürdürdüü '8 Mart' kampanyasyla ba edemez.
Ancak 'sosyalizmden ayrtrmaya' çalarak kabul eder.
1977'de BM tarafndan özel gün ilan edilir.
Türkiye'de de ilk taraftarlar dünyadaki gibi komünistler olur; 'devlet' de Batl devletler gibi tepki verir, yasaklar.
Ama sonuçta Bat ile e zamanl olarak resmen kutlamaya balar.
Netice;
8 Mart, sosyalizmin kapitalizme att gol olarak tarihe geçer.
Esasen kadnlarn siyasi hak talepleri, çalma hayatyla ilgili taleplerinden öncedir.
Avrupa'da ve Avrupallarn yönetimindeki deniz ar kolonilerde, 1700'lerin ortalarndan itibaren 'toprak sahibi' olma, 'vergi verme' artyla ve 'yerel yönetimlerle snrl' oy hakk tannan kadnlar, 1900'lerin bandan itibaren Kuzey Avrupa ülkelerinden balayarak genel anlamda seçme ve seçilme haklarn kazanr.
1918'de Sovyet Azerbaycan' kadnlara oy hakkn veren ilk 'halk Müslüman ülke' olur.
1917'de Kanada, 1918'de Britanya, 1920'de ABD'de kadnlar oy hakkn kazanr.
Türkiye'de kadnlara ilk seçme ve seçilme hakk 1930'da belediye ve muhtarlk seçimlerinde verilir. 5 Aralk 1934'te ise tüm oylamalarda seçme ve seçilme hakk tannr.
Fransa'da bu hak için kadnlar 4 Ekim 1944'ü beklerler.
BM'nin kadnlarn oy hakkn 'temel hak' saymas ise 1979'u bulur!
Kadnlarn Avrupa ve ABD'de oy hakkna kavumalarnda, Amerikan iç sava ve Avrupa merkezli iki dünya savann rolünden söz edilir: Silah fabrikalarnda çalabilen, savata yarallara hemirelik yapabilen kadnlar oy da verebilir!
Bu tarihsel arka planda dikkat çeken ey, kadnlarn 'vergi verebildii, çalabildii, devlete/topluma yararl olabildii' ölçüde hak sahibi klnmas...
Oysa erkekler için böyle bir art yoktur!
Bat tarihine bakldnda bu 'büyük kazanm' olarak görülebilir.
Ancak kadn haklar, insan haklarndan ayr deildir.
Artk 'ortak küresel medeniyet' olarak aldmz bu müktesebat, bugün bize bunu söylüyor.
Ancak gerçekten bu düünceyi ne kadar içselletirdik?
Bütün iler ve bu iler için verilen emekler deerlidir.
Her iin emekçileri ayn derecede sayg deerdir.
2021'de 'Forklift kullanan kadn' da; 'Konserve dolduran kadn içi' de hala önemlidir.
Ama bundan ibaret deildir.
Öyle görüyorsak ciddi bir sorunumuz var...
Bu bir 'orta medeniyet tuza'.
Buna sadece biz dümüyoruz, bütün dünya düüyor.
apkay önümüze koyup düünelim, bunu nasl aarz?
Bunun için Bat ile ortak tarih ve kültür müktesebatmza, kendi tarihi birikimimizi katmamz gerekiyor.
Zira 2 bin yl akn kültür, devlet ve medeniyet birikimimizle övünürken, bu birikimden yararlanmamak akl alr ey deildir.
'Muasr medeniyet' ve 'yerlilik-millilik' sadece 'mal ve hizmet üretimi' ile snrl deildir.
Kültür birikimini miras almak ve o mirasa katk yapmaktr...
En azndan konuyu 'forklift kullanmaktan' ibaret görmemekle balayabiliriz.
Bugün AKAM'n 'mucit kadnlar' manete tamas bu anlayn ürünü.
Esasen bu da 'eksik'...
Sadece içi, bilim kadn, mucit, giriimci olarak deil, 'karar verici' olarak da kadn 'eit' görmeye baladmz zaman kendimizi amaya balayacaz.
Siyasette, eitimde, i dünyasnda, bilimde...
Ancak o zaman Dünya Kadnlar Günü münasebetiyle yaplan kimi 'münasebetsizlikler' de sona erer...
Yazar: Mustafa Kartoðlu |
10-03-21 |
||
| E mail: aksam.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
