Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 574 |
1699 Karlofça Antlamas'yla ilk kez toprak kaybetmeye balayan ve ayn tarihten itibaren gerileme dönemine giren Osmanl Devleti'nin düünce insanlarnn cevabn arad hep ayn soruydu... Sened-i ittifak imzalanrken de, Gülhane Hatt Hümayunu okunurken de, 1. ve 2. Merutiyet ilan edilirken de ayn soru vard zihinlerde: 'Biz niçin malubuz?'
Bu kaybedi sadece toprakla snrl kalsayd zihin yoracak belki daha az ey olabilirdi, ama karmaa yaayan kiilik, kimlik ve alt üst olmu deerler dünyasnn yan sra, zaman zaman gerileyiin sebebi olarak gelenein hatta sonrasnda dinimizin hedef alnaca zorlu bir dönemdi... Said Halim Paa, 'buhranlarmz' dedii bu çalkantdan nasl çklaca hakknda zihin yorarken bunun sadece siyasi sistemi deitirmekle veya esas tekilat farkllatrmakla ilgili olmadn, buhranlarmzn ve aslnda malubiyetlerimizin kökeninde, sosyal sebeplerin olduunu düünmekteydi.
Said Halim Paa'nn slamlamak veya slamilik olarak ifade ettii tezde, 'hürriyet' ve 'ilerlemek' olumlu manada anahtar kelimelerden iken, 'mukallitlik' ile 'banazlk' ise olumsuz hatta toplumsal infisahn iaret fiei hükmünde iki kavramd... Bu olumsuzluklar, toplumun zaman içinde dini kimliini ve deerlerini yitirmeden -slam kalarak- deiimini, ilerlemesini engellemekteydi... çinde bunaldmz buhranlardan, gerilemelerden, malubiyetten, Bat'daki teknik ve fenni geliim ile dini deerlerimizi mecz ederek çkabilirdik...
Bunun eklektik bi bak açs veya sentezci bir yaklam olduuna dair eletiriler getirenler olabilir elbette. Ama dönemin koullar kadar Said Halim Paa'nn kiisel yaam öyküsünü de göz önüne alarak yorum yapmak daha adilane olur kanaatindeyim... Yazmn bundan sonrasn biraz daha kiiselletirerek devam edeceim...
Hukuk Fakültesi'ndeyken 'Üç Tarz- Siyaset' çerçevesindeki okumalarmz için kurduumuz gençlik kulübünde, 'Osmanlclk, Türkçülük, slamclk' düüncelerini anlamaya her çaltmzda yolumuz muhakkak Said Halim Paa'ya düerdi... Rahmetli Münevver Ayal kendisi de bir paa gelini olarak her ne kadar dalm olsa da hem Osmanl Hanedann hem msr Hdiv ailesini ve Msr Krall dönemindeki ahsiyetleri yaknen bilen, hayat hikayelerini çok müstesna ahitliklerle anlatabilen bir stanbul Hanmefendisiydi... Said Halim Paa ve Mehmet Akif Beyi ona da sorardk. Said halim Paa'nn görülerinden, 'slamilik' eklinde bahsederdi. Said Halim Paa'nn düünce hayatnn bir de manevi yüzü olduundan bahsettii bir günde, bu manevi yüzün 'vahdet-i slamiyye' olduundan, sert bir milliyetçiliin bunun önünde en büyük engel tekil ettiinden, bu ruhaniyeti zedelediinden hatta infilak ettirdiinden' söz etmiti. 'Koskoca bir imparatorluk biz yaarken dald, Paa hazretleri bunu durdurabilmeye çalanlardand...'
Mehmet Akif deyince de, Münevver Ayal'nn gözleri dolard. 'slamilik hareketi çok çile çekti, hem Paa hazretleri, hem Akif bey, nice haddeden geçtiler, slamlama fikrini takip edenler bilirler ki, Garp bize kar banazdr ve her türlü hileyi, tuza, slamlamak fikrini güdenlerin bana geçirir' derdi. Söyledikleri biraz da Said Halim Paa'nn ackl hayat hikayesiyle ilgiliydi aslnda. Uzun sürgünler, uzun malubiyetler, ömrünün sonuna doru, 'Ermeni Krm'ndan' yarglanmas sonrasnda bir komitac tarafndan ehit edilmesi...
Aslnda ttihat ve Terakki'ye has darbeci, ihtilalci bir ruhu olmamasna ramen, kaderin cilvesi mi diyelim onlarn arasnda yer almas hep bir paradoks olarak okundu Said Halim Paa'nn. Ama Liman von Sanders'in dedii gibi, belki de o deli fiek ittihatçlar dengelemek, frenlemek için oradayd, onlardan farklyd. Belki farklyd ama ne Babali isyann, ne 1.Dünya Savana giriimizi, ne Ermeni Tehciri'ni engelleyememiti... Münevver Ayal'nn tesbitiyle söylersek; 'yalnzd'. Ama bunca aksiyon ve inili çkl devlet görevleri arasnda düünce dünyamza önemli izler brakacak eserler kaleme almay da baarmt. (Bu hafta Kütüphane Haftas: Tarihi yalsndaki yazma eserleriyle dolu kütüphanesini, el yazs defterlerini, mektuplarn yamalardan ve yangndan koruyabilseydik keke demek geliyor içimizden)
Said Halim Paa'nn aslnda 'modern ve aristokrat' birisi olduundan da söz ederdi Münevver hanm ve bizim modernizm eletirisiyle kabartlm zihinsel tarlalarmzda çok da anlam bulamazd bu tanmlama. Bize paradoks gibi gelirdi... Aslnda Said halim Paa'nn bir yanyla Müslüman ve Asyal, dier yanyla entelektüel ve Avrupal karmak kimlii, Osmanlya has emperyal ve dolaysyla esnek, heterojen, eklektik varolula çok benzemekteydi. Lakin gençlik günlerimizde 'modern ve aristokrat' ifadesine tepkiliydik. Ama imdilerde olgun yalardan baknca, Said Halim Paa, ilerlemeci ve sentezci oluuyla pekala modern saylabilirdi... Lakin modern oluuyla birlikte ihyacyd da, tarihin güneli günlerindeki gelenee sk sk atf yapard, bu balamda gelenekçiydi de ama gelenek üzerinde de seçiciydi... Münevver Hanmn Paa hakknda niçin 'modern' dediini Akif'te, kbal'de, Efgani'de, Carullah'da da izleyebileceiniz üzere, uyuuklua ve miskinlie batm gelenein ihyasnn ancak silkinmeyle vaki olabilecei endiesi üzerinden okumakta fayda var... Bunu opak anlamda bir gelenek dümanl olarak da ifade edemeyiz, ama imani esaslar tecdid ve tashih amac güden, malubiyet pisikoljisine isyan eden özgürlükçü dimalarn tepkisi olarak yorumlamak belki daha dorudur...
Yazar: Sibel Eraslan |
10-05-21 |
||
| E mail: star.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
