Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 527 |
Baarmak
Dilin insan yaamn belirleyen en önemli olgu olduunu kabulden hareketle baz kavramlarn ve o kavramlara yüklenen anlamlarn; bunlarn yaygn kullanmndan, çokça tekrarndan kaynaklanan genel kabullerin insan yaamn nasl belirledii üzerinde düünmek istiyorum.
Hayat dil vastas ile anlayp tanmlamaya baladmz andan itibaren baz kavramlar anlamlar ile birlikte zihnimize yerleir; zamanla bilinç, refleks ve davrana dönüür. Kavramlar önce anneden duymaya balar ve sonra tüm kaynaklardan iitiriz. Tüm iletiim süreçlerinde sözlü, yazl, görsel olarak kullandmz bu kavramlar doru mu yanl m, iyi mi kötü mü diye sorgulama ihtiyac duymayz. Hatta bunu sorgulamak delilik, saçmalk, günah, marjinallik eklinde anlalabilir. Yani bu kavramlar biz farknda olmadan tanrlar, putlar, kutsal bir forma bürünür. Sonra da etrafmzla iletiim kurarken bu kavramlar üzerinde kesin bir ittifak olduu kabulüyle iletiim kurarz. Tercihlerimizi, hayatmz, ret ve kabullerimizi bu kavramlar belirler. Hayatn snrlarn bu kavramlar çizer ve bu kavramlar artk sorgulanamaz kavramlar olarak dilimizde-düüncemizde yer edinir.
Ne olduu sorgulanamaz kavramlar artk putlamtr. Özellikle rasyonel düünen modern insan açsndan “put-putlatrmak” reddedilen bir eydir. Çünkü putlaan, kutsallaan eyler akl devre d brakr, insann düünmesini, eletirmesini ve baka yollar bulup yeni yöntemler gelitirmesini engeller. Özellikle modern çada, kutsal-tanr-put kavramlar küçümsenen ve reddedilen kavramlar olarak öne çkar. Modern ça akln hâkim olduu, eletirel düüncenin öne çkt ça olarak kabul edilir. Oysa Modernizm her ne kadar dogmalar, kutsal, putlar reddediyor görünse de türlü putlar, türlü tanrlar ve kutsallar üretmi ve insan, insan akln kuatmtr.
Zamann en bilinen kavramsal putlarndan baar-baarmak kavram üzerinde düünelim.
Baar- Baarmak
Baar, baarmak, muvaffak olmak kavram dilimizde putlaan kavramlarn banda gelir. Ve genel olarak insan hayatnn bütününe yön verir. Eitim felsefemizden politik yaammza, ekonomik durumumuzdan askeri durumumuza kadar hayatn her evresi “baarmak” kavram etrafnda oluur. Baarmak kavram etrafnda söylevler, bilimsel ve düünsel metinler, özlü sözler, atasözleri, aforizmalar oluur. Baar odakl sistemler ina edilir. Ve bu dil iklimine dardan baktmzda baarmak merkezinde oluan dilin insan ve hayat kavramlarn kuatp bunlar yönettiini, insani ve hayati olan eyleri gittikçe küçültüp deersizletirdiini görürüz. Bunu görmek için “baarmak” putunun oluturduu iklimin dna çkp oradan o iklimi anlamak iktiza eder. Çünkü bu kavramn oluturduu iklim için dini bir coku ve tutku ile baar her eyin belirleyicisidir.
nsan baarmak için yaar, baarl ise deerlidir, baarl ise mutludur; baarszsa mutsuz ve deersiz bir varlktr.
Yarp baarmak, savap baarmak, çalp baarmak… Bu balamda meru olan ya da meru görülen ancak etik olmayan yöntemlerle baarmak… Hepsi aslnda birbirinden farkl durumlar olmakla birlikte tamam baarmak ve baar kavramlar ile ifade edildiinde aslnda ciddi bir sorunlu belirsizlik dourur. Bu farkl durumlarn içinde gayr meru, etik olmayan, yanl ve yasak durumlar olsa bile “baar” kelimesinin hem sözlük anlam hem günlük dildeki karl hem de çarmlar olumlu olduu için, bu olumlu anlam dünyas yanllar ve çirkinlikleri de görünmez klar…
Bir zaman sonra baarmak için her yol mübah bile saylr. Her ne kadar baarmak bir sorunu çözmek, bir zorluu amak, bir eyi çalr-iler hale getirmek anlamlarna gelse de bu kavram etrafnda üretilip çoalan dil son noktada “kazanmak” anlamn öne çkarmtr. Ve baarnn somut göstergeleri oluur: karne, diploma, banka hesab, statü, seçim zaferi vb. Bu göstergelerden hareketle baarnn insani açdan olumlu yönleri olduu kadar olumsuz yanlar olduunu da görürüz. Bu, kabul edilen olumlu yönlerinin yannda, sorgulanmaya deer görülmeyen ya da sorgulanamayan olumsuz yanlar üzerinde düündüümüzde kavramsal putlatrmann sakncalarn da görebiliriz.
Eitimde baar
Eitim, öretim ve baar kavramlar neredeyse e anlaml, yakn anlaml sözcükler gibi dilimizde kullanlmaktadr. Baar ve baarmak kavramlarnn en çok kullanld ve tartmasz biçimde dile hâkim olduu alan eitim-öretim hayatmzdr.
Veliden, öretmene, kurumlardan yaynevlerine, örencilerden uzmanlara kadar tüm paydalar en önemli ve tek hedef olarak baary görür. Amaç baardr, hedef baardr, herkes baarl olmaldr ve olabilir, baarszlk deersizletirir. Bu süreçte baardan baka hedef, amaç, deer, motivasyon yoktur.
Eitim ve öretim aslnda erdem, fazilet, ahlak, vicdan gibi kavramlarn insan davranlarn belirledii, insann içindeki kabiliyeti, cevheri ortaya çkarp onu gelitirmeyi amaçlayan, bu süreçte de kabiliyet ve ilgi çerçevesinde bir gelecek kurabilmek için gerekli davran ve bilgilerin kazandrld bir süreç olmaldr. Bu sahada yaplan çalmalarn temel paradigmasnn bu balamda ifade edildiini görürüz. Ancak eitim-öretim sürecinin pratik zemininde baar tek hedef, tek motivasyon, tek deerdir. Erdemli hedefler söz düzeyinde kalr.
Peki eitim-öretim sürecinde baar nasl somutlar?
Eitim süreci davran düzeyinde olduu için kolay ölçülebilir bir alan deildir, öretim süreci daha kolay ölçülebilir olduu için insan sürece dahil olduu andan itibaren ona belli bilgiler “belli biçimde” sunulur ve bu bilgiyi ezberleyip ezberlemedii, kavrayp kavrayamad ölçülür. Bu ölçme iine snav denir. Snavlarla baars ölçülen insanlardan “en baarllar” deer görür, onlara yaam belli standartlarda yaama hakk tannr, ekonomik refah, statü, deer ile ödüllendirilirler. Ve bu balamda öyle bir dil üretilir ki bu dil insan ilikilerini bozar, insani erdemleri yok eder. Örencilerin yllarca ayn sralar paylatklar arkadalarn geçmek, daima herkesi geçmek en önde olmak, kskanmak, çekememek, cimrilik, paylamamak, caka satmak, baarya, güce, statüye tapnmak ve onlar yüceltmek gibi kabulleri oluur. En iyi kurumlardan en yüksek puanlarla mezun olmu çok baarl insanlarn en temel en basit insani erdemlere sahip olmadklarn, tatminsiz, huzursuz, ahlaki sorunlar yaayan insanlar olduunu görürüz. Eitim öretim sürecinde baarmak hrs ile güdülenmi ve tüm hayatn bu balamda yaam bir insandan bakasn beklemek de yersizdir. “Okumu ama adam olamam” ifadesinin anlatt ey de budur aslnda.
Peki insan gerçekten baardnda m deerlidir? Sizin baarnz dierinin baarszl, sizin mutluluunuz bakasnn mutsuzluu olabilir mi? Acaba yüksek baar motivasyonu hangi özelliklerimizi yok eder. Gerekli miktarda su yaam kayna iken fazla su insan boabilir. Baarmak ama neyi, niçin, nasl? Bu sorularn süzgecinden geçmeyen baar belki de yaatan deil boan sudur.
Ekonomik baar
Zenginlik baardr. Sayg ve deer görür. Nasl zenginleildii çok da sorgulanmaz. Az sayda insan için önemlidir zenginliin kayna. Bu da sonucu deitirmez.
Zenginlik haksz kazanç üzerine mi kurulmutur yoksa tamamen emek ve zekâ ürünü müdür? Az sayda insann zenginlii kalabaln yoksulluu anlamna gelebilir mi? Zenginliin ortaya çknda adaletsiz bir paylam söz konusu mudur? Evet zenginlik baardr ancak bu baar deerli, doru, iyi midir? Maalesef baar bu sorular sordurmaz.
Kahvede parasna oynadnz gizli kaçak oyuna kumar, oynayanlara da kumarbaz denir. Suç ve suçlu. Ancak yasal çerçevede oynattnz bahis oyunlar kumar deil ans oyunudur, kurumsaldr ve kurumun patronu zengin ve baarl bir i insandr.
Vahi kapitalizmin tüm araçlarn kullanarak dünyay sömürenler “çok baarl i insanlar”dr ve onlar bu baarda çok iyi eitim alm, çok baarl “elamanlar” kullanrlar. Ve baarlarn tahkim ederler.
Reklam dilinde baary yücelten dil de “baar putu”na boyun emi muhteris insana hitap eder. nsan bu zayf yerinden yakalayan dil; baarl, itibar gören, saygn insanlarn “bu ürünü” kulland algsn tüketiciye dayatarak tüketimi körükler.
Mesleki baar
Kariyer basamaklarn bir bir trmanrken önüne geçmeniz gereken rakipleriniz vardr. Bu trmanta üslerinize yapacanz komplimanlar, referanslarnz kullanarak ayrcalk talepleriniz, rakiplerinizin ayaklarn kaydrmak vb. eyler baarya giden yolda mübah saylr. Sonra da o baarl kariyerinizi korumak için feda etmeniz gereken birçok insani erdem olabilir. Bu durumu kendimiz için mazur görmek de baarya dahil olabilir.
Politik ve askeri baar
Bu balkta baar daha çok zafer eklinde anlalr ve sizin baarnz mutlak olarak ötekinin baarszldr. Sizin zaferiniz ötekinin malubiyetidir. Ve dil bu balamda daha iddetli, daha güçlü, daha heyecanl, daha tutkuludur. Taraflar rakiplerini-dümanlar eytanlatrp kendilerini kahraman, iyi ve doru olarak ifade ederler. Bu dilin iddeti, süreklilii “baar”ya giden en önemli araçlardan biridir. Ve bu noktada insandan bahsetmek neredeyse hiç mümkün deildir. Burada baar için “insan” da feda edilir. Belki de en ölümcül en marazi baar dili buradadr.
Kesin kanaatler kavramsal putlarla oluur. Ve kesin kanaatler kurak verimsiz bir zihin dünyas ina eder.
Baar-baarmak kavramlarnn putlat ve tehlikeli sonuçlara yol açt dile yerlemi baka bir kavramn varlndan da anlalabilir. Hemen her süreçteki baarya dair yazp, çizip konuanlar sklkla “gerçek baar” kavramn kullanrlar. Yani bilinen, kabul gören, yerleik ve yaygn baarya kar asl baarnn o olmad; içinde erdem, fazilet, ahlak barndrmayan kazanmlarn baar olmayacana dair izahlar yaplr. Bunun en bilinen ifadesi de bir atasözü gibi dilimize yerlemi olan “Ben sana vali olamazsn demedim ki…” ifadesidir.
Hümanist dilin yükselmesiyle birlikte tüm dünyada “insan”n deerli olduuna dair bir dil yükseltilmeye çallsa da “Yaratlan ho gördük yaratandan ötürü, ne olursan ol gel, siyahn beyaz beyazn siyah üstünde herhangi bir üstünlüü yoktur.” gibi yaklamlar hem modern hem dindar çevrelerde çokça dillendirilse de gelinen noktada baar-baarl-baarmak kavramsal putu maalesef yaygn ve yerleik bir deer ölçüsü oluturmutur. Baarmak önemlidir, baarl insan deerli insandr.
Ne dilinde insan ve insani olan yücelten hümanist dil ne de Anadolu irfan diye yere göe sdramadmz iklim “baar putu”na kar koyabilmi; Anadolu’da statü, makam ve para sahipleri daima makbul saylm, dünyann en vahi kapitalistleri, igalci-soykrmc ülkeleri her zaman bilim, sanat, edebiyat çevrelerinde daima sayg görmülerdir. Yani tüm çirkinlikler, suçlar, gayr meru ve gayr ahlaki oluumlar “baar” örtüsü altnda gizlenmiler ve itibar görmülerdir.
Belki de zihnimizde krmamz gereken putlardan biri de “baar putu”dur.
Yazar: Abdurrahim Toprak |
23-05-21 |
||
| E mail: fikircografyasi.com | Tweet | ||
 |
 |
||
