Halep, 12 Aralık 2016'da Rus ve Ä°ran destekli Esed ordusu tarafından düÅŸürülmüÅŸtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasım 2024'te geri alındı.
| Kategori : / DÄ°L KALESÄ° | Okunma Sayýsý: 915 |
Kim korkar Farsçadan?
Son zamanlarda daha çok dil konularý ile ilgili yazýyorum.
Tarihî, tabiî türkçeyi, Yûnus Emre’den, Âkif’e, Yahya Kemal’e, Tanpýnar’a ve günümüze ulaþan köklü dilimizi korumamýz gerektiðinin altýný çiziyorum. Dil devrimi virüsü bazý zihinlere öylesine hasar vermiþ ki, saðlýklý düþünmeleri mümkün deðil. Her defasýnda “dilimiz arapça, farsça kelimelerin istilasýna uðradý, Osmanlýlar türkçeyi mahvetti!” diyenler çýkýyor.
Onlara þu cevabý vermek zorunda kalýyorum: “Köklü türkçe hiçbir dilden korkmaz, farsçadan da korkmaz, arapçadan da!”
Fakaaaat…Kýytýrýk türkçe, uyduruk türkçe kendinden bile korkar!
Diller arasýnda kelime alýþveriþi olaðandýr ve baþka dillerden kelime almayan bir dil varsa, o dil dünyanýn kapalý bir alanýnda kalmýþtýr, bir kabile dilidir. “Dünya dili” kavramý içinde ele alýnabilecek “arý dil” yoktur. Bugün en yaygýn dünya dili ingilizcedir. Bu dilin anglo-sakson-germen kökenli kelimeleri % 20 civarýndadýr. Ondan daha fazla latince ve fransýzca kelimeler vardýr Ýngilizcede.
Türkistan Türkiye Gergefinde Ýran kitabýný hazýrlarken, türkçe-farsça iliþkilerini de ele almýþtým. Ýþte ortalama bir farsça el sözlüðünde elif ve b harflerinde yer alan ve türkçe olduðu belirtilen kelimeler:
Açar, açmaz, ak, aka (aða), aksungur, alaçýk, amaç, otak, ata, atabek, oturak, ocak, ahte (hadým), ördek, ordu, ormak (keten kumaþ), ulak (eþek, yük eþeði), ayak, iz, il, ilat, ilçi, bacý, batlak, barut, basma, basmacý, basmai, baþlýk (külah), baþlýk (baþkan, serdar), baþ, baykuþ, boþkab (tabak), beþ, boðaça, boncuk, boran, bibi, bayrak, bey, bek, bektaþ, bezek, bayat, büyük…
Alman þarkýyatçýsý Gerhard Doerfer farsçada moðolca ve türkçe unsurlarý araþtýrdýðý 4 ciltlik kitabýnda, yalnýz elif harfinde 267 unsura madde baþý olarak yer vermiþtir. Bu uzun listeyi burada vermek gereksizdir. Çok yaygýn bazýlarýna bilmek yeter: Açar (anahtar), adaþ, araba, ortak, armaðan, iz, izci, üzüm, azýk, aðýz, akça, altun, emzik, incik, ancak, angut, ana, av, odun, oduncu, orta, orman, uður, ok, ölçek, ayak, ayakçý, aynalý…
Ýsveçli dilbilimci Lars Johanson’a göre orta farsça zamanýndan beri, farsça tedricen türkçeyle birleþme yönünde hareket etmektedir. Alman doðubilimci Doerfer’e göre ise, farsça çoktandýr Türk dili tipine meyletmektedir ve hatta bazý durumlarda farsça Hint- Avrupa dili görünüþünü kaybetmektedir.
Bir gerçek daha: Türkçe büyük dünya dillerinden en çok farsçaya kelime vermiþtir! Ýþte Tahran Allame Tabatabai Üniversitesinden Mehdi Rýzai’nin makalesi: “Fars dilinin çeþitli kaynaklarýnda (farklý alanlarda hazýrlanan sözlükler, edebî ve tarihî metinler vb.) o kadar türkçe materyal var ki türkçenin söz varlýðýný kapsamlý bir biçimde tespit etmek için türkçenin tarihî metinlerinin yaný sýra farsçanýn da tarihî metinlerini dikkatle taramak faydalý olacaktýr.”
Fesüphanallah! Ýþte sözün özü: Türkçenin söz varlýðýný kapsamlý þekilde tesbit edebilmek için farsçanýn tarihî metinlerini de taramak gerekir!
Günlük dilde kullanýlan bazý kelimeler: Otak (oda, otað), kaþok (kaþýk), toþak (döþek). Biz tabak, tencere deriz, onlar boþkab! Biz anahtar deriz, onlar açar! 19. Yüzyýlýn sonunda Osmanlýlarýn arapçadan yaptýðý meþrutiyet gibi kelimeler de modern farsçada kullanýlmaktadýr.
Öyle kelimeler var ki, türkçe sözlüklerde farsça olduðu yazýlý, farsça sözlükler ise o kelimeleri türkçe sayýyor! Karpuz kelimesi bunlardan biri. Biz onun farsça harboze’den geldiðini söylüyoruz, Ýranlý dilciler ise, karpuz’un “horboze”ye dönüþtürüldüðünü iddia ediyor. Perçem, kötek, yaðma, talan, vaþak, bahadýr, iðdiþ yine ayný baðlamdaki kelimeler.
Bizim arapçadan geçtiðini kabul ettiðimiz, fakat arapçada bizim bildiðimiz manasýnýn olmadýðýný bildiðimiz telaþ kelimesi farsça sözlüklerde türkçe sayýlýyor. Býldýrcýn, bezek, baklava, gedik, çürük, elek, saðdýç… bazý farsça sözlüklerde farsça defterine yazýlmýþ. Farsçadan giren müjde veya onun deðiþmiþ biçimi muþtu kelimesi türkçe isimden isim yapan -luḳ ekini alarak moþtoloḳ “muþtuluk” þeklinde farsçada yeniden kullanýlmaktadýr.
Gelelim, edebiyata. Modern Ýran edebiyatýnýn ilk verimlerinde türkçe unsurlara daha sýk rastlanýyormuþ. Sonra ne olmuþ? Onlar da “dil reformu” yapmýþlar. Türkçe kelimeleri atmýþlar. Ýki taraf da müþterek unsurlarý atarak birbirinden uzaklaþýyorlar. Bunun bir üst akýl müdahalesi olduðunu düþünemez miyiz?
Türkçeye eserleri çevrilen Celal Âli Ahmed’in 1954’te yayýnlanan Sergüzeþt-i Kendûhâ romanýnda ḳabcibaþį (kapýcý baþý), ämḳizį (hala kýzý) (< ämméḳézi), ḫalḳézį (teyze kýzý) (< ḫāléqizi), ag gälin (ak gelin), hanbaci (haným bacý, abla), þabacý ḫanum “ (< þahbacý ḫanum), ilçį (elçi), saḳ ve sālém (sað salim) gibi kelimeler ve kelime öbeklerine sýkça rastlanmaktadýr.
Türkçe-arapça dil iliþkilerini de yazacaðýz. Eskilerin elsine-i selâse yani “üç dil”) dedikleri arapça, farsça, türkçe arasýnda yüzyýllar boyunca geçiþmeler, alýþveriþler bir haylidir. Ýslâm medeniyetinin bu taþýyýcý üç dili arasýndaki alýþveriþte hiçbir tuhaflýk yoktur. Tuhaflýk bu üç dil arasýndaki müþterekleri ortadan kaldýrmak için bir üst aklýn ýshalat, reform veya devrim gibi yollarý Türklere, Ýranlýlara ve Araplara kabul ettirmesidir!
Yazar: D. Mehmet DoÄŸan |
10-09-20 |
||
| E mail: tyb.org.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
