Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TÂRÝH / ÝSLÂM TÂRÝHÝNDEN | Okunma Says: 1927 |
Yldzlar hâlâ parlyor
Fâtma ve Meryem isimli iki kz kardetiler. 800’lü yllarn ilk yarsnda, bir slâm âlimi ve tüccar olan babalaryla birlikte Tunus’tan Marib’in Fes ehrine göç ettiklerinde, ayn zamanda dünya ilim tarihine geçmelerine neden olacak bir sürecin de baladn elbette bilmiyorlard. imdilik yaptklar tek ey, kendilerinden baka evlad bulunmayan babalarnn güvenine lâyk olmaya çalmaktan ibaretti.
Tunus ve Kuzey Afrika fatihi Ukbe bin Nâfi’nin soyundan gelen Muhammed bin Abdullah el Fihrî, doduu yer olan Tunus’un Kayravan ehrinde siyasi kaos ve anari ba gösterince, kzlaryla birlikte göç edebilecei bir yer aramt. Nihayet, tüccar dostlarndan, drisî hanedannn hâkimiyeti altnda bulunan Fes’in ideal snak olduu bilgisini ald. Gelimi ve güvenli bir ehir olan Fes, ticaret yollarnn kavak noktasndaki konumu nedeniyle ekonomik anlamda da ciddi bir ilerleme kaydetmiti. Hükümdar kinci dris’in kudretli yönetimi sayesinde siyasi istikrara kavuan bölgede, Muhammed bin Abdullah da arad huzurlu barna bularak servetine servet katt.
Fâtma ve Meryem kardeler, babalarnn dikkatli gözetimi altnda mükemmel bir slâmî terbiye almt. Ticarette babalarna yardmlar pek dokunamasa da, ilmî alanda onun gösterdii çizgide büyük ilerleme kat ettiler. Yalar birbirine yakn iki genç kz karde olarak, ksa zaman içinde bütün Fes’in parmakla gösterdii saygn kiiler haline geldiler.
Bu mutluluk tablosu, 850’lerin hemen banda, Muhammed bin Abdullah’n aniden vefatyla ilk ciddi darbeyi ald. Bu srada çoktan evlenmi bulunan Fâtma ve Meryem kardeler, kaderin bir cilvesi olarak, babalar gibi ticaretle itigal eden elerini de ksa zaman aralklaryla kaybettiler. Kayplaryla sarslsalar da, Fâtma ve Meryem için yeni bir durum ortaya çkmt: Babalarndan ve elerinden intikal eden muazzam servetlerle, yönetici snf darda tutulursa, ehrin en zengin kiileri oluvermilerdi. Bu servetin yönetimi ve muhafazas bile bal bana bir iti. O zamana kadar hep ilmî faaliyetlerle megul olan kardeler, ellerindeki ekonomik imkân yine ayn yolda deerlendirmeye karar verdiler: Kendilerine küçük bir geçimlik miktar brakp, servetin kalanyla kalc eserler yaptracaklard.
Fâtma el Fihrî, bugünkü Fes’in orta kesiminde bulunan bir araziyi satn alarak, orada bir cami ve medrese yaplmasn istedi. Dönemin en maharetli ustalar ve mühendisleri kollar svadlar. Sponsorun cömert desteiyle, binalar hzlca tamamland. naatn devam ettii süre boyunca, dinî bayramlar hariç, her günü oruçlu geçiren Fâtma, 859’da cami ve medrese açldnda ükür secdesine kapand. Tam hayal ettii ey gerçeklemi, kendisine ve ailesine kucak açan ehre, bir sadaka-i câriye kazandrmt. Külliyeye, ailenin kökenlerine nispetle “Karaviyyîn” ismi verildi. Fâtma, dilinde dualarla izledii ina sürecinin sonunda, binada isminin geçmesini istememi, kenarda durmay tercih etmiti.
Bu srada, ehrin dier tarafnda, Endülüs’ten Fes’e gelen Müslümanlar yerletii için “Endülüs Mahallesi” olarak anlan ksmda, bir baka inaat daha devam ediyordu. Fâtma’nn kardei Meryem de tpk ablas gibi, kendisine intikal eden pay deerlendirmi, mahallenin orta ksmna büyük bir cami ve medrese ina ettirmiti. “Endülüs Camii”, Fâtma el Fihrî’nin eseriyle ayn anda tamamland; o da 859’da ibadete açld.
***
Geçen hafta, bir akamüzeri Karaviyyîn Medresesi ve Endülüs Camii’nin birer inci gibi parlad tarihî Fes ehrini uzaktan izlerken, Fâtma ve Meryem el Fihrî kardelerin tarihe ve corafyaya vurduu bu muhteem mührü düünüyordum.
Batl ve doulu kaynaklarn ittifakyla “dünyann ilk üniversitesi ve açldndan bu yana kesintisiz eitim verilen en eski kurumu” olarak nitelendirilen Karaviyyîn Medresesi’ni finanse eden Fâtma el Fihrî hakknda, kaynaklarmzda neredeyse hiçbir bilgi yok. Bu, ahsiyetinde ya da tarihsel varlnda bir üphe olduu anlamna gelmiyor. Aksine, ayrntlar bulamaymz, tamamen kastl bir tercihten kaynaklanyor. Fâtma el Fihrî, yaptrd esere kendi adn vermekten kaçnd gibi, 80 yllk uzun ömrünü de hep uzlette ve perde arkasndan hayr yaparak geçirmi. Hikâyedeki ihtiam, bu ayrnt sebebiyle daha fazla göz kamatryor. Böyle bir hayat öyküsünde, u da artc saylmaz: Fâtma el Fihrî’nin mezar da belli deil. Elimizde sadece baz rivayet ve ihtimaller var.
***
Fas’ta hâlen iktidarda bulunan Adalet ve Kalknma Partisi’nin milletvekillerinden mân Yâkûbî Hanm’, konakladmz otelde hasbihale davet etmitim. Grubumuzun çou hanmlardan oluunca, sohbette Fas’ta kadnlarn durumu ve problemleri de gündeme geldi doal olarak. mân Hanm, ülke tarihi boyunca çok önemli roller ifa etmi baz kadnlarn hep bulunduundan bahisle, Fâtma el Fihrî’yi anarak sözlerine balad.
Bu böyledir: Yaptnz hayrn bereketi, siz o hayr ne kadar gizlemeye çalrsanz çaln, zamann ve mekânn snrlarn aarak çalar ötesine yaylr.
Önümüzdeki yazda, slâm dünyasnn en ilginç -ama bizim de hakknda en az ey bildiimiz- ülkelerinden biri olan Fas’n siyasi gündemini ve güncel meselelerini konualm.
Yaznn kaynana ulamak için tklaynz.
Yazar: Taha Kýlýnç |
15-04-18 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
