Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 680 |
Pek çok uzman bugün biyoloji, internet ve yapay zekann kesiim noktasn oluturduu 4. Sanayi Devrimi’nin içinde olduumuzu belirtiyor. lk üç devrimin merkezinde, srasyla buharl makine, elektrik ve bilgisayar vard. Dördüncü sanayi devriminin (dijital devrim de deniyor) merkezinde ise yapay zeka ve örenen makineler yer alyor.
“Dördüncü sanayi devrimini nasl biçimlendireceimiz konusunda olumlu, ortak ve kapsayc anlatlar gelitirmeliyiz” diyen Dünya Ekonomik Forumu’nun kurucusu ve bakan Klaus Schwab 2016’da yaynlanan “Dördüncü Sanayi Devrimi” balkl kitabn u cümlelerle bitiriyor: “...dördüncü sanayi devrimini insanl, ortak kader duygusuna dayal yeni bir kolektif ve ahlaki bilinç düzeyine yükseltmek için kullanabiliriz.”
Klaus Schwab sonuç itibariyle son devriminin insanlk için çizdii yeni güzergah selamlasa da, bu, cokulu bir kucaklama deil. Schwab kitap boyunca huzursuz bir dil kullanyor. Bu, dördüncü devrimin, -yazarn ifadesiyle- “kazanan hepsini alr” durumu yaratabilecek olmasndan kaynaklanyor.
Kapitalist sömürü ann küresellemesi ilk üç devrimin verdii imkanlarla olmu ve insanlk ar bedeller ödemiti. Baz bölgeler için (kabaca “küresel güney” deniyor) bu bedeller daha ar olsa da, dünyann hemen her yeri bu ilk üç devrimin getirdii ekonomik ve psikolojik bedellerden payna düeni ald. Yapay zeka ve örenen makinelerin salad imkanlar imdi bu bedelleri çok daha dayanlmaz klacak gibi görünüyor. Özellikle ilk iki devrimde insanlar yaadklar topraklar, geleneklerini, deerlerini ve alageldikleri hayat brakmak zorunda kalmlar, kömür ve metal kokan fabrikalara kapatlmlar, beton kümeslerin içine tklmlard. Açlk, yoksulluk, yalnzlk ve ölüm korkusu baz ktalardan hiç çkmamacasna yerküreyi dolat. Her defasnda özünde hiç deimeyen bir “gelime hikayesi” elik etti bu krma. Aydnlanma, reform, sanayileme, modernizm, postmodernizm gibi farkl balklar altnda sunulan bu hikayeler hem yeni aclarn kayna oluyor, hem de bu aclara katlanlmasn mümkün klyordu.
Fakat pek çok uzmann fikir birlii ettii gibi dördüncü devrim farkl. Fark, insan olmann kendisini hedef almasndan dolay. “nsan varlnn doasnn” sorgulanacan belirten Schwab, “...meçhul bir bölgede, daha önce yaadklarmza hiç benzemeyen bir ‘insan dönüümünün’ afanda olduumuzu görüyoruz” diyor. 2015 Küresel Zenginlik Raporu’na göre (raporun ismi ilginç deil mi?) dünyadaki varlklarn yarsnn nüfusun %1’i tarafndan kontrol edildiine de nazikçe deinen Schwab, bu tablonun tahammül edilemez olduunun farknda. imdi dördüncü devrim “%1 lehine” daha sert deiimler vaat ediyor. Tamam ama geriye kalan %99 ne olacak? Onlara nasl bir hikaye anlatlacak? Üstelik ilk üç devrimin bedellerine katlanmay az buçuk mümkün klan “aile, gelenek, ideoloji, din” gibi snaklar da harap edilmiken? üphesiz hikayenin özünün deimemesi gerekiyor. Ama nasl? Ayrntlara girmese de “önümüzdeki yol” bal altnda, bu hikayenin ana güzergahn veriyor yazar: “Ortak kader duygusuna dayal yeni bir kolektif ve ahlaki bilinç!” Dördüncü devrimin geri tepmesinden duyduu tedirginlik açk Schwab’n. Bu yüzden sk sk “olumlu, ortak ve kapsayc anlatlar” gelitirilmesi uyarsn yapyor. Yazarn kulland “nüfuz edici bir ortak amaç duygusu”, “kolektif olarak paylalan bir amaç”, “ibirlikçi esnek yaplar” yeni hikayenin anahtar kavramlar olarak öne çkyor. “Kolektif olarak paylalan bir amaç duygusu gelitiremezsek” diyor Dünya Ekonomik Forumu kurucusu, “dördüncü sanayi devriminin meydan okumalaryla baa çkmay ve onun tüm yararlarn hasat etmeyi baaramama riskiyle kar karya kalrz.” Ardndan u uyary yapyor: “Kararlar alrken, özellikle bugün kar karya bulunduumuz meydan okumalar birbirleriyle daha çok balantl hale gelirken kompartmanlara ayrlm ekillerde düünmeye devam edemeyiz.”
Schwab’n “olumlu, ortak ve kapsayc anlatlar gelitirmeliyiz.” derken neyi kastettiini anlamak önemli. “Çalmann Doas” bal altnda söyledikleri “kapsayc anlatlar” mevzusunda neden hassas olduu hakknda bir fikir verebilir. öyle diyor: “nsan bulut platformlar içileri serbest çalanlar olarak kategorize ettikleri için -u an için- asgari ücret, istihdam vergisi ve sosyal sigorta gibi zorunluluklara tabi deiller.” Sonra Financial Times’tan Daniel Callaghan’n bir cümlesini aktaryor: “Kimi isterseniz, ne zaman isterseniz ve tam olarak nasl isterseniz temin edebilirsiniz ve onlar sizin çalanlarnz olmad için istihdam yükleriyle ve düzenlemelerle uramak zorunda deilsiniz.”
“nsan bulut platformlar” gibi olabildiince nötr ifadeler kullanlsa da yeterince açk bu ifadeler. Kamu ve özel alandaki iverenler için oldukça cazip bir çar. Üstelik hassas ve tam zamanl bir gözetim imkan da salyor. Ama tabii ki, dünya henüz hepimizi buluta tayacak teknolojik alt yapdan yoksun; özellikle dünyann güneyi. Schwab’n u ifadeleri sadece bu teknolojik alt yap eksikliine dikkat çekmesinden dolay deil, sklkla sözünü ettii “ortak, olumlu kapsayc anlatlarn” neler olacann ipuçlarn da vermesi açsndan önemli: “Birçok ülkede, özellikle verinin yaratlma, toplanma, aktarlma ve kullanm tarzlar üzerindeki kstlarn söz konusu olduu küresel Güney’de ‘veri açn’ ele almak da kritik önem tayor. Bu aça katkda bulunan dört ‘uçurumu’ -verinin varl, eriimi, yönetiimi ve kullanlabilirlii- kapatmak ülkelere, bölgelere ve ehirlere gelimelerini kolaylatracak bir çok ilave yetenek -bulac hastalklarn patlak vermesini izlemek, doal afetlere daha iyi tepki göstermek, yoksullar için kamu hizmetlerine ve finansal hizmetlere eriimi kolaylatrmak ve hassas popülasyonlarn göç kalplarn anlamak vb.- kazandracaktr.”
Schwab, kitapta Dünya Ekonomik Forumu’na bal olan Yazlm ve Toplumun Gelecei Üzerine “Küresel Gündem Konseyi” tarafndan 800 üst düzey yöneticiyle yaplan bir aratrmann sonuçlarn aktaryor. Bu yöneticilerin %90’ 2025’e kadar dünyada “1 trilyon sensörün” internete balanacan öngörmü. Dünya nüfusunun %80’inin ise akll telefonlarnn olaca, insanlarn %90’nn “snrsz ve ücretsiz -reklam destekli- depolamaya sahip olaca, dünya nüfusunun %10’unun ise internete balanabilen giysiler giyecei bekleniyormu.
Öyle görünüyor ki, insanlarn yiyecek ekmei olmasa da bir akll telefonlarnn olmasna çok önem veriyor Dünya Ekonomik Forumu.
Özetle, pek çok insann yakn bir gelecekte yürüyen “alc ve vericilere” dönüeceini söylemek abartl bir tahmin olmayacaktr. Dünya Ekonomik Forumu Bakan’nn “mplante Teknolojiler” bal altnda yazdklarna da bu balamda dikkatinizi çekmek istiyorum: “Kalp pilleri ve koklear [biyonik kulak] implantlar daha sadece balangç. Art arda bir çok yeni salk cihaz piyasaya sürülüyor. Bu cihazlar hastalarn parametrelerini saptayabilecek, insanlarn önlem almasn salayabilecek, izleme merkezlerine veri gönderecek ya da gerektiinde otomatik olarak ilaç zerkedecek. Akll dövmeler ve baka benzersiz çipler kimlik tehisine ve lokasyon belirlemeye yardmc olabilir. mplante cihazla ‘gömme’ bir akll telefon sayesinde, normalde sözel olarak ifade edilebilen fikirlerin iletilmesine de muhtemelen yardmc olabilecek ve beyin dalgalarn ya da baka sinyalleri okuyarak ifade edilmeyen düünceleri ya da ruh hallerini iletebilecekler.”
*
Yapay zeka ve dijital devrimin dünyay nasl biçimlendireceine ilikin kesin bir ey söylemek zor olsa da Schwab’n yazdklar amaç ve içerik konusunda bir fikir veriyor. Alt ay gibi bir sürede küresel ölçekte yaananlarn hzn dikkate aldmzda öncesinden düünüp tartmadmz ne kadar çok ey olduunu görüyoruz. “Salk” Schwab’n sözünü ettii “ortak, olumlu ve kapsayc” yeni anlat olabilir mi? “nsan haklar, özgürlük, demokrasi” gibi anlatlarn ypranml dikkate alnrsa, ideolojik çarm olmayan “salk” kavram iyi bir tercih. Yeni “düman” da bu balamda virüs oluyor. Yeni düman hafife aldm sanlmasn, bilakis daha etkili. Schwab’n vurgulad o “ortak, kapsayc anlat” için insanln mücadele edecei ortak dümana oldukça uygun; dini, ideolojisi, etnisitesi, cemaati, corafyas yok. Hatta gözle görülemeyecek kadar yok. Hava olup, nefes olup, buhar olup peimize düüyor. Farknda olmadan bu dümanla buluabilir, onunla farknda olmakszn “suç ortakl” yapabiliriz. Bu aslnda virüs dolaymyla hepimizin gözetlenmesine, denetlenmesine meru bir gerekçe salyor. Sorunumuz sadece bu denetimi kimlerin yapaca, denetimin snrlarnn ne olaca, verilerin hangi amaçlarla kullanlaca, kimlerle paylalaca deildir. Ayn zamanda “salk” gerekçesiyle hayatmzda meydana gelecek eitim, hukuk, ekonomi vb. alanlardaki yapsal dönüümlerin kimi lehine gerçekleeceidir.
Korona sonras dönemde (öyle bir dönem olacak m?) salk artk ulusal ve küresel politik müdahalelerin disipline edici, ön alc, merulatrc bir gerekçesi olarak daha fazla kullanlacak gibi görünüyor. Bu müdahalelerin ne kadarnn biyolojik ne kadarnn biyolopolitik olduunu ayrtrmak önemli tartma alanlarmzdan biri olacak.
Yazar: Mücahit Gültekin |
26-09-20 |
||
| E mail: milligazete.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
