Halep, 12 Aralık 2016'da Rus ve Ä°ran destekli Esed ordusu tarafından düÅŸürülmüÅŸtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasım 2024'te geri alındı.
| Kategori : SANAT / ŞEHİR ve MÎMÂRÎ | Okunma Sayısı: 707 |
Millet olarak başımıza ne geldiyse birbirimizle olan irtibatımızın gevÅŸemesi nedeniyle geldi. Tanzimat döneminde apartman merakıyla baÅŸlayan bu süreç 1950’lerdeki beton çılgınlığıyla zirveye ulaÅŸmış ve bugün itibarıyla da son aÅŸamasına gelmiÅŸtir. Çevrenize bir bakın… Büyük aile ortadan kalktı. Tüm planların bir veya iki çocuk üzerine kurulduÄŸu küçük aile yaygınlaÅŸtı. Bu yeni aile tipinde dede, nine, amca, dayı, hala geri plana düÅŸtü. Gözden ırak kalan küçük aile fertleri gönülden de uzaklaÅŸtı. KomÅŸuluk iliÅŸkileri de bu süreçten olumsuz etkilendi. Bu durum yalnızlaÅŸmanın had safhaya ulaÅŸtığı bekâr, tek kiÅŸilik ev anlayışına doÄŸru sürükleniyor maalesef.
Müslüman Türk toplumu mahalle anlayışı içerisinde geliÅŸmiÅŸtir. Bunun daha eski örneklerini obaların planında görmek mümkündür. Yüzlerce çadırdan oluÅŸan obaların tam ortasında yönetim çadırı yer alır, bu çadırda misafirler ağırlandığı gibi “hakan”ın istiÅŸare toplantıları gerçekleÅŸirdi. Çadırın sağında ve solunda ise hakan ailesi ile birlikte obanın ileri gelen büyüklerinin çadırları yer alırdı. DiÄŸer tüm çadırlar ise bu çadırları saracak ÅŸekilde daire düzeninde geniÅŸlerdi. Bu durum hem obanın güvenliÄŸi açısından hem de oba içi iliÅŸkilerin kontrolü bakımından büyük kolaylıklar saÄŸlardı.
Bu çadır kültürünün Ä°slam’a geçiÅŸ ve yerleÅŸik hayatla birlikte mahalle halini aldığını söyleyebiliriz. Bu kez mahallenin merkezinde o bölgenin en büyük camisi ile han, hamam ve çarşısı yer alırdı. Åžehir ölçeÄŸinde merkez ise ulu camilerin etrafında sıralanırdı. Medreseler, büyük çarşılar, tekkeler, imaretler, ÅŸifahaneler bu merkez dikkate alınarak inÅŸa edilirdi.
Ortalama 100-150 çadırdan oluÅŸan obalarda olduÄŸu gibi mahalle ve köyler de 100-150 haneden oluÅŸurdu. Nüfusun arttığı veya azaldığı dönemler, bu sayılar da deÄŸiÅŸirdi. Sayısı ne olursa olsun mahalle kurumu, ecdadımızın geliÅŸtirdiÄŸi bir yaÅŸam ÅŸeklidir. Milletimizin en tepesinden en alttaki ferdine kadar toplumsal dokunun sıkı tutulması, sızmaların önlenmesi, dolayısıyla güvenliÄŸin ve huzurun saÄŸlanması bu yolla mümkün oluyordu.
Devletin sınırlarının geniÅŸlediÄŸi, refahın arttığı dönemlerde mahallenin önceliÄŸi güvenlik yerine dayanışma ve güzellikleri artırma çabası olmuÅŸtur. Ev mimarisi bu dönemlerde geliÅŸmiÅŸ, estetik yenilikler bu dönemlerde yaygınlık kazanmıştır. Bahçeli evlerden oluÅŸan mahallelerimiz âdeta güzelliÄŸin ve yeÅŸilin birer numunesi haline gelmiÅŸtir. Turgut Cansever “Osmanlı Åžehri” isimli kitabında bunu ayrıntılı ÅŸekilde açıklar.
Geleneksel mahallede lider, o mahallenin cami imamı ve mektep hocasıdır. Cumhuriyetten sonra bunun yerini muhtarlar aldı. Mahallenin sokakları bulunduÄŸu zemine göre kıvrılır, kimi yerde daralır kimi yerde geniÅŸlerdi. Bunun sebebi yaÄŸmurun akış istikâmetinin ve yaÅŸlı aÄŸaçların gözetilmesiydi. Yine bölgenin doÄŸasına göre evler ahÅŸaptan, taÅŸtan veya kerpiçten yapılırdı. Evlerin hayat denilen avlusu yüksek duvarlarla çevrilir, mahremiyete dikkat edilirdi. Benzer ÅŸekilde evin pencereleri de diÄŸer evleri görmeyecek ÅŸekilde planlanırdı. Bu haliyle her ev devletin mikro ölçekli bir temsiliydi.
Osmanlı örneÄŸinde görüleceÄŸi üzere mahalle ve köyler hatta ÅŸehirler daÄŸların eteklerine yapılır, ovalar ve tarım arazilerine ev yapılmazdı. Mahalleye yeni gelen bir aile tüm mahalleli tarafından karşılanır, ikramlar yapılır, hoÅŸbeÅŸ ile aradaki baÄŸlar kuvvetlendirilirdi. Mahallede arsız tiplere müsaade edilmezdi. Ä°yi günde, kötü günde komÅŸular birbirine destek olurdu. Herkes birbirini tanır; zamanla hısım akraba olurlardı.
Çocuklar bu ortamda toprakla barışık, mutlu ÅŸekilde büyürlerdi. Aileler arasında çıkan tatsızlıklar gerekirse diÄŸer komÅŸular veya mahalle imamı tarafından tatlıya baÄŸlanır, hiçbir sorun görmezden gelinmezdi. Bu haliyle mahalle “insanı yaÅŸat ki devlet yaÅŸasın” anlayışının yaÅŸayan bir örneÄŸiydi. Devleti veya ÅŸehri ilgilendiren haberler tellallar tarafından veya minareden duyurulurdu. Herkes devleti ilgilendiren konularda sorumluluÄŸunu bilir, ona göre hareket ederdi.
Canlılar içerisinde en çok da insan birlikte yaÅŸamaya ihtiyaç duyar. “KomÅŸu komÅŸunun külüne muhtaçtır” sözü bunu anlatır. YaÅŸayan her mahalle ortak bir yaÅŸam formunun yansımasıdır. Bu birlikte yaÅŸama anlayışını Müslümanlardan kopya eden Batılılar, tek katlı ve bahçeli evler inÅŸa ederek komÅŸuluk iliÅŸkilerini güçlendiren bir yapı mimarisine ulaÅŸtı. Bugün geniÅŸ arazileri olmasa bile Hollanda, Belçika, Ä°sviçre, Ä°ngiltere gibi ülkeler bu yaklaşımı sürdürmektedir. Bizde ise -geniÅŸ arazilerimiz olmasına raÄŸmen- dikey yapılaÅŸma mahalle kültürünü ortadan kaldırmakta, oluÅŸan yeni sitelerdeki insanlar birbirinden kopuk hasımlar haline gelmektedir. Son dönemlerde artan toplumsal huzursuzluklara bir de bu açıdan bakmakta fayda var. Mahalle kültürümüzü modern mimarinin gerekleriyle birleÅŸtiren yeni bir anlayışa ulaÅŸmalıyız. Merhum Turgut Cansever’in bu konuda oldukça özgün fikirleri var, kulak vermemiz lazım. Çünkü millet olarak huzurlu ortamlara her zamankinden daha fazla muhtacız. Ä°ÅŸin güvenlik boyutunu ise anlatmamıza gerek yoktur sanırım.
Yazar: Yunus Emre AltuntaÅŸ |
24-09-23 |
||
| E mail: dirilispostasi.com | Tweet | ||
 |
 |
||
