Soru sormazsak, gerçeÄŸe ulaÅŸamayız!

Ä°lk sorumuz ÅŸu: Ä°zmir ne zaman kurtuldu? Bunu bilmeyecek ne var, 9 Eylül 1922…

Asıl soru ÅŸu: Ä°stanbul neden Ä°zmir’den bir yıl bir ay sonra kurtuldu?

Åžöyle de sorabiliriz: Ä°stanbul’u kurtarmak için neden bir yıldan fazla bekledik?

Peki, Ankara hükümetinin temsilcisi Refet PaÅŸa’nın 19 Ekim 1922’de Ä°stanbul’a bir bölük askerle gelmesi neyin nesi? Tarih, arkaplanı merak edilmezse ve bilinmezse ÅŸiÅŸinme malzemesi olmaktan öteye gidemez. Palavralar zamanla hakikat muamelesi görür.

Yukarıdaki soruyu, yani “Ä°stanbul’u kurtarmak için neden bir yıldan fazla bekledik” sorusunu bütün inkılâp tarihi kitabı yazarlarına, hocalarına sordum. Halen hayatta olanların cevaplarını yıllardır beklemeye devam ediyorum.

DoÄŸrudan söyleyelim: Ä°ngilizlerin ve onların müttefiklerinin ordumuzun Yunanlıları maÄŸlub edeceÄŸinden asla ÅŸüpheleri yoktu. Bunu en ince ayrıntılarına kadar düÅŸünmüÅŸler ve Anadolu’yu kontrol edebilmek için 27 tümen askere ihtiyaç olduÄŸu sonucuna varmışlardı. Elbette uzun sürmüÅŸ yıpratıcı bir savaÅŸtan sonra Anadolu’ya yığmak mümkün deÄŸildi. Bunun için bir vekalet savaşına ihtiyaç duydular. Bu hususta Yunanistan’ın gönüllü olması iÅŸlerini kolaylaÅŸtırdı.

Yunanistan’ın bütün silahlı kuvvetleri ne kadardı? 14 tümen! Üstüne üstlük, iÅŸgalci bir güç, kendi toprağını savunan bir halka karşı savaşıyor…Yani kesin ümitsiz vak’a!

Ä°ngilizler için asıl zafer sonrasını düzenlemek esastı.

Osmanlı devleti yıkılmalıydı. Hilafet yok edilmeliydi. Kırpılmış Misak-ı Millî sınırları içinde yeni bir “Türk” devleti kurulmalıydı. Bunu daha 1919 başında ilan etmiÅŸlerdi.

Peki bu devletin baÅŸkenti Ä°stanbul olabilir miydi?

Bunu en net ÅŸekilde Ä°ngiliz hariciye nazırı Lord Gürzon 18 Ocak 1919’da Paris Konferansı’nın açılışında söylemiÅŸti: “Müstakil (hadi atatürkçüleri kırmayalım: bağımsız) bir Türk devleti kurulmalı, bu devlet geçmiÅŸte olduÄŸu gibi, Anadolu yarımadasının sınırları içinde kalmalı ve baÅŸkenti Bursa veya Ankara olmalı.”

Ä°zmir’in kurtuluÅŸundan sonraki bir yıl iÅŸte Ä°ngilizler için bu sürecin yönetimi ile geçti. Lozan baÅŸlamadan saltanat kaldırıldı, bu Osmanlı devletinin yıkılışı idi. Bu yetmedi, Ä°smet PaÅŸa ve heyeti Lozan’a gitti. Baktılar ki asıl masayı kuranlar ortada yok. Ne zaman ki bir istihbarat operasyonu ile Vahidetdin’i alıp götürdüler, konferans baÅŸladı. Ä°kinci hedef, Ä°stanbul’un baÅŸkent olmamasının kabul ettirilmesi idi. Siz barış masasına oturuyorsunuz, ülkenizin her bakımdan en mühim ÅŸehri düÅŸman kontrolünde…

Ä°stanbul’u iÅŸgal eden güçler ÅŸehri terk edince barış müzakerelerinin baÅŸlaması gerekmez miydi? Hadi bu olmadı. Lozan’ı 24 temmuzda imzaladık. Neden Ä°stanbul hemen tahliye edilmedi? Lozan’ı Herkesten önce biz Meclis’te tasdik ettik, 23 AÄŸustos 1923. Hâlâ Ä°stanbul’da iÅŸgal sürüyor. E, daha ne bekliyorlar kuzum? Bizim Ä°stanbul’un boÅŸaltılması yönünde bir hareketimiz neden olmuyor?

Ä°stanbul’un yeni Türkiye devletinin baÅŸkenti olmaması gerekiyor. Neden? Çünkü bu dışarıda Osmanlının devamı etkisi uyandırır.

Ä°stanbul’un kurtuluÅŸu, Ankara’nın baÅŸkent yapılması ile ilgili sürecin kesinleÅŸmesi ile mümkün oldu. 2 Ekim’de iÅŸgalciler Ä°stanbul’u boÅŸaltıyor. Demek ki gerekli teminat verilmiÅŸ. 6 Ekimde Åžükrü Naili PaÅŸa Ä°stanbul’a giriyor. 9 Ekimde Ä°smet PaÅŸa Ankara’nın baÅŸkent olma teklifini Meclis’e getiriyor…

Bir de hamakataver iddialarla karşılaşıyoruz: Ä°stanbul ikinci defa fethedilmiÅŸ! Bu iddiayı nasıl ciddiye alabiliriz? Ä°stanbul’un bu ikinci fethinde ne kadar ÅŸehid verdik? Ä°stanbul’u bize karşı savunan düÅŸmanlardan ne kadar zayiat oldu?

Sıfıra sıfır elde var sıfır! Bir ÅŸehir o ÅŸehrin asıl sahipleri ile savaÅŸarak fethedilir. Ä°stanbul iÅŸgal altındayken bile bizimdi. Ä°ÅŸgalin geçici olduÄŸunu herkes biliyordu. Ä°stanbul’un tahliyesi yerine getirilmesi gereken bir formalite idi.

Gelelim meselenin esasına…

Lozan’a göre, BoÄŸazlar üzerinde hakimiyetimiz yok. Ä°stanbul’da gerçek anlamda silahlı kuvvet bulundurulamıyor. Ağır silahlar Derince’den beriye getirilemiyor!

Bu durumda ordumuzu temsilen bir askeri birliÄŸin 6 ekim 1923’te Ä°stanbul’a girmesi, sembolik bir kurtarış tiyatrosu!

Yazının kaynağına ulaÅŸmak için tıklayınız.