Halep, 12 Aralık 2016'da Rus ve Ä°ran destekli Esed ordusu tarafından düÅŸürülmüÅŸtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasım 2024'te geri alındı.
| Kategori : TÂRİH / TÂRİHİN ARA SOKAKLARI | Okunma Sayısı: 3335 |
Ä°ngiliz arÅŸivlerinden yeni gün ışığına çıkan raporlar, Ä°stanbul’u iÅŸgal edenlerin gözüyle yakın tarihimizin ÅŸifrelerini de ele veriyor. Ä°ÅŸte Birinci Dünya Savaşı sonunda Ä°stanbul’u iÅŸgal eden Ä°ngilizlerin Türkiye’ye dair iç yazışmaları ve gizli raporları…
Ä°ngiliz arÅŸivlerinden yeni gün ışığına çıkan raporlar, Ä°stanbul’u iÅŸgal edenlerin gözüyle yakın tarihimizin ÅŸifrelerini de ele veriyor. Ä°ÅŸte Birinci Dünya Savaşı sonunda Ä°stanbul’u iÅŸgal eden Ä°ngilizlerin Türkiye’ye dair iç yazışmaları ve gizli raporları…
Mondros Mütarekesi'nden sonra Ä°tilaf Devletleri Ä°stanbul'a gelip yerleÅŸmiÅŸti. Artık elçilik yerine iÅŸgal devrine mahsus Yüksek Komiserlik kurmuÅŸ, Osmanlı ile ülkeleri arasındaki iliÅŸkileri bu ÅŸekilde yürütüyorlardı. Bunun yanında ülkenin genel seyrini de kapsayan raporları ülkelerinin dışiÅŸleri bakanlarına ya da ilgili kuruluÅŸlara iletiyorlardı.
Marmara Üniversitesi'nden Yrd. Doç. Dr. Ali Satan'ın yakın zamanda ortaya çıkardığı belgeler de gösteriyor ki, o dönemde Ä°ngiliz Yüksek KomiserliÄŸi'nin Londra'ya Lord Curzon'a ilettiÄŸi bilgiler, "Wikileaks belgeleri"ndekilerden farksız. Lord Curzon'a iletilen belgeleri Ä°ngiliz arÅŸivlerinden derleyen Satan, bunları kitap haline getirerek Tarihçi Yayınevi'nden yayınlandı.
O günlerin Wikileaks belgeleri olarak deÄŸerlendirilebilecek raporlar, "Ä°stanbul ve Ankara Hükümetlerinin dış iliÅŸkileri, Osmanlı donanmasının durumu, Harbiye Nezareti'nin milli mücadeleyi destekleyen faaliyetleri, mevcut Osmanlı ordusu, polis teÅŸkilatı, hükümetlerin mali durumları, Ermeni ve Kürt meseleleri" gibi ana baÅŸlıkları içeriyor. Ayrıntılara indikçe ise "Mustafa Kemal'in ya da Vahdettin'in kiÅŸilik analizleri, Yunanistan'ın Ä°stanbul'u iÅŸgal etme planı, Refet PaÅŸa'nın gün yüzüne çıkmamış anlaÅŸması, Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkmadan Damat Ferit'in Paris'e gönderiliÅŸi, Vahdettin'in muhafızlarının deÄŸiÅŸtirilmesiyle hayati tehlike sinyallerinin artması" gibi tarihte kelebek etkisi yaratan olaylar da var. Ä°ÅŸte, 1920'lerde iÅŸgalci Ä°ngiliz Yüksek KomiserliÄŸi'nin Ä°stanbul ve Ankara hükümeti için hazırladığı Wikileaks belgelerinden notlar.
Ä°ngilizlerin Türkiye haritası
"AteÅŸkes'in (Mondros) baÅŸlangıcından 1920'nin sonuna kadar süren dönemi kapsayan ve bu raporun konusunu oluÅŸturan Türkiye'deki olayları deÄŸerlendirirken, Eski Rusya ve Ä°ran sınırlarına kadar uzanan Kürt Bölgesi ve Ermenistan ile birlikte, kabaca Ä°skenderun Körfezi ve onun doÄŸusunda kalan hattın güney sınırını oluÅŸturduÄŸu toprakların da dâhil edileceÄŸi Anadolu ve DoÄŸu Trakya'dan ibaret bir Türkiye düÅŸünülmelidir. AteÅŸkes anlaÅŸması ile karara baÄŸlanmış adı geçen bu sınırlar, ılımlı Türk milliyetçilerinin gelecekteki muhtemel bir Türk devleti için talep ettikleri sınırlar ile birebir örtüÅŸtüÄŸünden, bu tanımlamanın akılda tutulması faydalı olacaktır."
***
Mustafa Kemal Samsun'a çıkmadan, Damat Ferit Paris'e gönderildi
"Mustafa Kemal'in bölgeye (Samsun'a) yollanma giriÅŸiminin ilk adımı, Ferit PaÅŸa'nın Paris'e doÄŸru yola çıkmasından hemen önce atılmış olmakla birlikte, daha büyük bir projeyi uygulamaya koymak için PaÅŸa'nın (Damat Ferit) ÅŸehirden ayrılması söylenmiÅŸtir."
***
Damat Ferit dahi Milli Mücadele'ye sıcak bakmaktaydı
"Milli Mücadele hareketi ile ters düÅŸtüÄŸü görülen kiÅŸi ve kurumların, milletin yeniden diriliÅŸi formüllerine tümüyle muhalif oldukları düÅŸünülmemelidir. Muhtemeldir ki, Damat Ferit PaÅŸa'nın kendisi dahi, halkta var olan vatanseverlik duygusunun teÅŸkilatlandırılmasına sıcak bakmaktaydı."
***
Zafer, Wilson'ın Sevr planını bozdu
"Ermenilere karşı giriÅŸilen baÅŸarılı mücadele Türklerin moralini hayli yükseltmiÅŸti çünkü tam da BaÅŸkan Wilson'ın Sevr AntlaÅŸması'nın maddelerinde Ermeniler lehine deÄŸiÅŸiklikler yapılacağını duyurduÄŸu sırada Milli Mücadele temel hedeflerinden ilkine ulaÅŸmıştı. Bir gram gerçek, binlerce tonluk Müttefik teorisine bedeldir."
***
Ankara Hükümeti bütçesi Ä°stanbul'dan iyi
"Mali durumları ile ilgili eldeki veriler birbirini tutmamasına raÄŸmen durumlarının Ä°stanbul Hükümeti'nden daha iyi olduÄŸu bir gerçektir. Ankara Hükümeti yeni mali yıl için toplam 79.333.440 lira gelir beklerken 86.529.650 lira harcama öngörmekteydi. Söz konusu rakamların doÄŸruluÄŸunu kabul edecek olursak Türkiye için küçük sayılabilecek bu bütçe açığının çeÅŸitli gelirler ve harcama kalemlerinde yapılacak tasarruflarla kapatılacağı ifade edilmektedir." (1920)
***
Azınlıklar savaÅŸ dışında zarar görmedi
"Güvenliklerinden endiÅŸe duyan gayrimüslim azınlıklar, savaşın yüzünü gösterdiÄŸi belli bölgeler dışında kötü muameleyle karşı karşıya bırakılmamışlardır." (1920)
***
Ankara'nın proletarya söylemi halktan raÄŸbet görmedi
"(Ankara Hükümeti'nin) milliyetçi bir yapıya sahip olduÄŸunu söylerken BolÅŸeviklerden ve Avrupa'dan ödünç alınan 'proletarya' ve 'halk iradesi' gibi ifadeler haktan raÄŸbet görmemiÅŸ ve sadece bu ifadeleri kullanan yönetici kadronun aÄŸzında birer slogan olarak kalmaktan öteye gidememiÅŸtir." (1920)
+++
Bolşeviklerden ve İtalyanlardan silah yardımı
"AteÅŸkes sonrasında yüklü miktarda silah ve cephane müttefik yetkililerin denetiminden kaçırılmış olmalı ki bu yönde (Ankara Hükümeti'nin) bir eksiklerinin olduÄŸu hakkında herhangi bir iÅŸaret yok gibidir. BolÅŸeviklerin ve Ä°talyanların bu konuda bazı desteklerde bulunduklarına dair haberler alınmaktadır." (1920)
+++
Milli Mücadele ile Ä°ttihat Terakki aynı ÅŸey deÄŸil
"Milli Mücadele genellikle Ä°ttihat ve Terakki Cemiyeti'nin yeniden diriliÅŸi olarak gösterilse de bunun tümüyle gerçeÄŸi yansıttığından söz edilemez." (1920)
+++
DaÄŸları elinde tutan gücü elinde tutar
"Ä°dari bir özerklik haricinde Türklerin, Kürtlerin milli emellerine ÅŸiddetle karşı çıkmasının esas sebebi, bölgedeki bir Kürt devletinin oluÅŸturulma sürecinde Türk topraklarının uÄŸrayacağı kayıplardan ziyade gelecekte Türkiye'nin hemen yanı başında vücut bulacak bu tür bir devletin kabul edilemeyeceÄŸi, bunun Türklerin askeri ve siyasi açıdan, Suriye, Mezopotamya ve Ä°ran'ın sahip olduÄŸu düz araziye tekrar nüfuz etme ümitlerini ortadan kaldırabileceÄŸi endiÅŸesidir. DaÄŸların denetimini her kim elinde tutarsa adı geçen bu ülkelere karşı hiç ÅŸüphesiz ki potansiyel bir tehdit oluÅŸturacaktır." (1920)
+++
Ä°stanbul Hükümeti, Yunanlılara karşı Ankara'nın yanında
"Hükümet, Ankara Hükümeti'nin kendini beÄŸenmiÅŸ tavrına içerlemiÅŸ ve Milli Mücadele yanlılarının mesafeli yaklaşımına maruz kalmış olsa da, doÄŸal olarak desteÄŸini Yunanlılarla mücadele eden Ankara'dan yana koymuÅŸtur. En azından Ä°stanbul'daki nazırlardan biri bu süreçte Milli Mücadele güçlerine silah ve cephane tedarikinde bulunmak için elinden geleni yapmıştır." (Hariciye Nazırı Ä°zzet PaÅŸa - 1921)
+++
Vahdettin muhafızlar tarafından öldürülebilirdi
"PadiÅŸah (Vahdettin) hayatını kurtarmak için kaçması gereken anın geldiÄŸine karar verdi; PadiÅŸah'ın haklı gerekçeleri vardı. Muhafızları Refet PaÅŸa tarafından deÄŸiÅŸtirilmiÅŸti. Kalması ne kendi ne de halkının çıkarına idi. Gitmesiyle Ankara'nın ferahlamış olması büyük ihtimaldir." (1922)
+++
Yunanlılar, İstanbul'u işgal edecekti
"…31 Temmuz günü Yunanistan, buna raÄŸmen, açıkça Ä°stanbul'un iÅŸgali için izin istedi. Majesteleri'nin hükümeti açıkça bu fikri deÄŸerlendirmeyi reddetti. Fransız ve Ä°talyan hükümetlerinin cevapları da aynı ÅŸekilde kesindi" (Türkiye Büyük Taarruz'a hazırlanırken Yunanistan, Trakya'daki kuvvetini 4 tümene çıkarıyor. Ancak Ä°ngiltere, Fransa ve Ä°talya'nın karşı çıkmasıyla harekat baÅŸlamadan bitiyor.)
Ä°NGÄ°LÄ°Z YÜKSEK KOMÄ°SERÄ°'NÄ°N GÖZÜNDEN DEVLET ADAMLARI
Fransızca biliyor ama konuşmuyor (Sultan Vahdettin hakkında)
"Hayli zeki bir adam olan PadiÅŸah (Vahdettin) samimi, gerçekten hevesli ve yapmacık olmayan bir kiÅŸiliÄŸe sahip, ülkesine hizmet etme ve hanedanlığını koruma arzusu kuvvetli, ülkedeki her türlü topluluÄŸa adaletle davranılması hususuna içtenlikte taraftar olduÄŸu izlenimini veren biridir… Fikirlerini ana hatlarıyla etkili ve açık bir biçimde ifade edebilmektedir. Belli bir düzeyde Fransızca bilmekte ama konuÅŸmamaktadır."
Mustafa Kemal'in kibirli olduÄŸu söylenebilir
"Kibirli biri olduÄŸu söylenebilir… 1913'te askeri ateÅŸe olarak Sofya'ya atanmıştır. Bugün dahi devam eden eÄŸlenceye ve içkiye olan düÅŸkünlüÄŸünün bu günlere dayandığı dile getirilmektedir. SavaÅŸ sırasında üst düzeyde cesaret göstermiÅŸ ve bir gözünü yitirmiÅŸ olduÄŸu söylenmektedir. Muhtemelen kendisinin hazırladığı konuÅŸmaları, kitleleri ve her türlü durumu baÅŸarıyla yönlendirme yeteneÄŸine sahip olduÄŸunu açıkça yansıtmaktadır. Fevkalade gösteriÅŸli ve otoriter bir görünüme sahip olmakla birlikte kendisini aşırı vatanseverlik ve dürüstlükten yoksun biri olmakla suçlamak için ortada bir sebep görünmemektedir."
Kazım Karabekir, Bolşeviklerle ittifaka M. Kemal'den daha hevesli
"Bazı iddialara göre BolÅŸeviklerle kurulabilecek olası bir ittifaka Mustafa Kemal'den çok daha sıcak bakmaktadır. DiÄŸerlerine göre ise temelde padiÅŸaha baÄŸlı bir asker ve Ankara'nın siyasetine güven duymayan bir ÅŸahıstır. Her ÅŸeye raÄŸmen potansiyel öneme sahip farklı bir kiÅŸiliktir."
Refet Paşa'nın gizli anlaşması
"Refet PaÅŸa'nın General Harington ile yaptığı özel bir anlaÅŸma ile müttefiklerle iliÅŸkileri ifÅŸa olmuÅŸtur. Osmanlıların, Türk makamlarına baÅŸvurmadan veya müdahalesi olmadan yıl sonuna kadar ülke dışına gizlice çıkarılması için bir istisna yapmayı taahhüt etti." (1922)
Yunan Yüksek Komiseri'nden itiraf
"Milli Mücadele yanlılarının Pontus Cemiyeti'nin varlığı hakkındaki söylediklerinin çok da temelsiz ÅŸeyler olmadığına inanmak için geçerli sebepler bulunmaktadır. Üstelik Ä°stanbul'daki Yunan Yüksek Komiseri de bölgeye silah gönderilmesi için kendisinden talepte bulunulduÄŸunu kabul etmiÅŸtir." (1921)
Ä°stiklal Mahkemeleri'nde birkaç Hıristiyan asıldı
"Belli merkezlerde Ä°stiklal Mahkemeleri kurulmuÅŸ; ileri gelen birkaç Hıristiyan, Rum Pontus Cumhuriyeti'ni Kurma DerneÄŸi'ne baÄŸlı aktif üye olmak suretiyle vatana ihanet suçu iÅŸledikleri için ölüm cezasına çarptırılmışlardır." (1921)
HalifeliÄŸe müdahale halkı öfkelendirir
"HalifeliÄŸin, PadiÅŸah'tan alınıp Åžeyh Senusi gibi ÅŸimdilerde Anadolu'da gezinen onurlu bir din adamına verilmesi ve etrafında tüm Ä°slam âleminin temsilcilerinden oluÅŸan bir heyetin oluÅŸturulması fikri de zaman zaman öne çıkmaktadır. Bu tür projeler henüz havadadır ve Ankara'nın ileri gelenlerinin bunlara, sonuçları önceden kestirilmeyen siyasi geliÅŸmelere sebep olabileceÄŸi fikriyle, sıcak bakıp bakmadıkları ÅŸüphelidir. Benzer ÅŸekilde bu tür bir geliÅŸme itaatkâr Anadolu köylüsünün güçlü ve derin bir biçimde yaÅŸattığı birkaç hissiyattan birine tecavüz etme anlamına gelebilir ki bu halkın öfkelenmesine yol açabilir." (1920)(aktüeldergisi)
Yazının alındığı kaynaÄŸa ulaÅŸmak için tıklayınız.
Yazar: TimeTürk Haber Merkezi |
19-01-13 |
||
| E mail: timeturk.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
| Nizamettin Yıldız | |||
önemli |
Tarih : 20-01-13 | ||
geçmiÅŸe yönelik belgelerin yayınlanması önemli.birde devletin üst kademesindeki insanların diÄŸer devlet adamlarıyla kayıtlara geçmeyeyen karşılıklı konuÅŸmalarına ulaşıla bilse sanırım bir çok ÅŸey aydınlanır.onun için tarihçilerimize büyük iÅŸ düÅŸüyor..örneÄŸin 1920 lerdeki ingilterede etkin olan kiÅŸilerin ÅŸu anda hayatta kalan oÄŸlu,kızı, torunu vb.lerle konuÅŸularak bir takım gerçeklere ulaşılabilir |
|||
