Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 747 |
Seçkinlerin çare olarak gördükleri “Otoriter yap, hzl modernlemenin zaruri bir art” (Uyar,1999:313). olarak görülüyordu.
Yaplan düzenlemeler zaman içerisinde devlet ile efin partisini o kadar içiçe geçirmiti ki, devlet adeta parti içinde kaybolmu, “siyãsî literatürde ‘Parti Devleti'” (Ekinci,1997:126). eklinde tanmlanan otokratik bir yap ortaya çkmt. çileri Vekaleti bütün memurlarn parti azas olmasn taleb edebiliyor, Mustafa Kemal de bu teklife muvafakat edebiliyordu.
Gerçekten de durum, tpk yukarda tanmland gibi idi. Parti ile Devlet arasnda kesin bir ayrm yoktu. Devleti temsil edenler, çounlukla partili kimselerdi. Parti Müfettileri, devletin de temsilcileri idiler. Devletin politikasn bildirme ve uygulanmasn salama, Partinin görevleri arasndayd. Devlet Bakan ile Parti Bakan ayn kimse idi. Uzun süreler Babakanlk ile Parti Genel Sekreterlii görevleri de ayn kiiye verilmiti (Gololu,1974:10).
Bu safha; valilerin CHP l Bakan, çileri Bakan'nn CHP Genel Sekreteri olduu bir rejim olarak kaytlara geçiyordu.
10 Kasm 1938 günü Ebedi ef Devri bitmi, Milli ef Devri balamtr. smet nönü, önce TBMM tarafndan ülkenin yeni Cumhurbakan, daha sonra 26 Aralk 1938'de olaanüstü toplanan Cumhuriyet Halk Frkas (CHF) kurultay tarafndan da partinin ‘deimez genel bakan' olarak seçildi. Bu unvanlara ek olarak, dönemin baz Avrupal liderlerinin modasna uyarak, kendisine ‘milli ef' unvan verilmesini salad.
Deimez Genel Bakanln Partide Tesisi u maddelerle olmutu:
Madde 2 - Partinin banisi ve ebedi bakan, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu olan Kemal Atatürk'tür. Madde 3 - Partinin deimez genel bakan smet nönü'dür.
Yukardan aaya doru bütün devlet idaresi de tabiî olarak bu istek istikametinde ekil alm, “Bata Babakan Celâl Bayar” (Ekinci,1997:126). olmak üzere “Parti Genel Sekreteri Recep Peker” gibi kurmaylar nönü'ye ‘Milli ef' eklinde hitap ederek bu müessesenin temelini atmlard (Karatepe,1993:46).
Böylece ülke idaresi tek elde toplanyor, (bir nevi tekelleiyor) hem hükümetin hem partinin idaresi smet nönü'ye devrediliyordu. Ekinciye göre; “Bir hukuki ve resmî safha olarak ortaya çkan bu vaziyet smet nönü bakanlndaki kii saltanatn olaanüstü yetkilerle donatarak bir mânâda monarik bir idare ortaya çkarmt” (Ekinci,1997:130).
Hasan Rza Soyak, bundan dolay "nönü diktatördür. Hemen kendisini Milli ef ilan etti ve diktatör olduu için deimez genel bakanlk sistemini icat etti, kendisini deimez genel bakan ilan etti" demitir (Öymen,2011:160).
Dönemi anlatan kaynaklarda “Ülkedeki bu idare anlaynn devrin talya, Almanya, spanya gibi faist ülkelerini bir taklid olduu Adolf Hitler'in Alman ulusuna sunduu ‘Eine Volk, Eine Parter, Eine Fuhrer' slogannn ‘Tek Millet, Tek Parti, Tek ef' olarak uyarland” (Karatepe,1993:46). kaytldr.
Falih Rfk, Rusya ve Türkiye ‘ef'lerinin dostluunu öyle anlatyordu: “Stalin, yabanclarla görümez. Onun için isminin etraf masallarla donatlmtr. O bir saniye avara edilmesi mümkün olmayan, batan baa ve toptan bir ina mekanizmasnn dümeleri bandadr. smet Paa, bu ihtilâl memleketinin, büyük reisi'nin (Stalin'in) en yakn arkadadr” (Kabakl,1989:306).
Dönemin yazarlar Mussoloni üzerinden Türkiye'de yeni bir faist lider çkarma çabasndaydlar.“Mussolini haykrd: Ne böyle kanun, ne böyle mahkeme, ne böyle demokrasi, ne de böyle parlamento istiyoruz… Nizam ve otorite kuracak bir devlet istiyoruz… Milletler ara sra diktatöre muhtaçtrlar (Aktaran:Kabakl,1989:309).
Her ne kadar Milli eflik “O gün yürürlükte olan Anayasal düzen içinde yeri olmayan bir müessese olsa da” (Yetkin,1997:173). “smet nönü'nün bu mefhum etrafnda müteekkil müesseseyi bizatihi istedii ve bir müessese haline getirdii” (Akandere,1998:458). bilinen bir gerçektir.
Celâl Bayar'dan sonra Babakan olan Dr. Refik Saydam bu konuda bir kaç adm daha atarak kavram pekitirmitir. Refik Saydam, Babakan atanmasnn hemen ardndan radyoda yapt konumada “‘Devir, smet nönü devridir'” (Akandere,1998:243). demiti.
Refik Saydam'n idareyi eline alr almaz siyaset literatürüne geçecek bir reddi mirasa kalkarak “Devlet A'dan Z'ye bozuktur” (Bozda,1972:27). açklamasn yapmas, sadece nönü Devri'ni yüceltmek için yapm olduu bir atraksiyondan ibaret deil ayn zamanda Atatürk Dönemine ait önemli bir ithamd. Devrin bakanlarndan Refik evket nce ise bir kabine güven oylamas öncesi “Milli ef bu hükümet azalarn uygun bulduuna göre Meclis'in de uygun bulmas gerektiini” (Ekinci,1997:133). söyleyerek Milli eflik nizamnn ileyi biçimine k tutuyordu.
Devri inceleyen kaynaklarn ittifakla zikrettii üzere; “Milli eflik; Faist talya'nn Duçesini, Nasyonal Sosyalist Almanya'nn Führer'inin smet nönü'ye yamanm biçimiydi” (Yetkin,1997:72).
Bu idare biçimi “Faizm ve Nasyonal Sosyalizmi hatrlatan bir totaliter idare”(Ekinci,1997:128) biçiminden bakas deildi. Bir Halk Partisi vard ama tekilat valilerin ve kaymakamlarn eline teslim edilmi, halk ile alakas kesilmi, tamamiyle bürokratik bir ekil almt. nönü'ye artk sadece Cumhur reisi denilmiyor, ‘Milli ef' ad taklm bulunuyordu. “eflik rejimlerine mahsus ‘her meseleyi ef bilir' anlay” (Karaosmanolu: 1993:165). bütün rejimi tepeden trnaa kuatmt.
“Milli ef, ak saçnda bulutlar/Çizmenle çizilmitir; almaz bu hudutlar; msralaryla yüceltiliyor, devlet daireleri ve paralarda M. Kemal'in resmî çkarlp O'nun resmi konuyordu” (Karaveli,1999:171). “Milli ef, milli hayat sadece temsil etmeyip ayn zamanda da pei sra sürüklüyordu” (Karatepe,1993:99). Milli eflik rejiminde “Milli ef'in mahzurlu sayd her ey Türkiye'de yasakt” (Karatepe,1993:48).
Bakanlar kurulu isimsiz bir karaltdan ibaretti. “Bakanlarn Ankara'dan stanbul'a gidileri dahi ef'in müsaadesine balyd”' (Arzk,1966:49). Zaman içerisinde bakanlarn fizyonomik görünüleri dahi ef'in müsaadesine bal hale geldi. “Devrin Milli Eitim Bakan Hasan Ali Yücel, ef istemedii için güzelim byklarna kymt. Daha sonra bütün kabine ef'in direktifiyle byksz hale gelmiti” (Ekinci,1997:132).
Cemiyetteki bütün kimlikleri tek tek yok eden ve ülkeyi sadece ef'in kimliinden ibaret hale getiren bu despotik safha tabiî olarak cemiyetin çeitli mahfillerinde bir öfke saanan biriktiriyordu. “Her meslekten, her snftan insan hükümete ve dolaysyla smet Paa aleyhine ate püskürüyordu” (Karaosmanolu,1993:184). Ancak kimsenin bir ey yapabilecek gücü yoktu. Komünist ve faist eflere taparcasna hayran görünen Falih Rfk'nn esas maksad, dünyada benzerler göstererek güçlendirmekti. Bir devlet adam nönü'yü kastederek bir gün meclis koridorunda bana, “Artk hakan oldu” demiti (Uran,2007:284).
Nitekim “Yllar sonra Demokrat Parti'nin Büyük Kongresi'nde Osman Bölükba, nönü için, ‘Kzl Sultan' diye barnca kongre salonu göüslerde yllarca birikmi ite bu öfkeden dolay alk ve haykr tufanndan yklacak gibi olmutu” (Aaolu Samet,1993:47).
Bozbeyli ise bu anlamda u ayrnty nakleder: O srada Taksim'e nönü'nün heykelini koymak için, kocaman bir kaide yapm vard. nönü'nün heykeli konulacakt. Sonra nönü'nün Maçka'daki evinin önüne götürdüler heykeli (Bozbeyli,2009:37).
Devam edecek
Yazar: Hüseyin Yaðmur |
04-12-20 |
||
| E mail: yenisoz.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
