Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Roman türünün edebiyatmza Tanzimatla girdii ön kabulü benimsenmi ve üzerinde ciddi olarak durulmamtr.
Bunu geniletirsek; “ilk edebi, köy, pastoral, psikolojik romanlarmz” eklindeki tasniflerin de yanl olabilecei yaplan aratrmalarla ortaya çkarld. Eski harfli eserlerin ve süreli yaynlarn ayrt ekmeksizin ciddi bir incelemeden geçmesi halinde talarn pek çok konuda yerinden oynayacan düünüyorum. Akademide, edebiyat bölümlerimizde ‘hayat, eserleri, edebi kiilii’ yahut bilmem kimin eserlerinde bilmem ne gibi özgünlükten uzak derleyici tez çalmalar yerine talebeyi bahsettiimiz minvalde keiflere çkarmak Türk edebiyat için daha faydal olacaktr.
Tanzimat döneminde biz ilk roman denemelerini ortaya koyarken Bat bu türde ban alm gitmiti. Romandan önce bizim edebiyatmzda bu türün yerini mesneviler, menkbeler, kssalar, meddah hikâyeleri tutard.
Çounlukla gazetelerde tefrika edilen romanlarmz halkn büyük teveccühünü kazand. Üstelik bu öyle bir ilgidir ki ‘yaz makinemizin’ matbaas halk tarafndan yaklp yklmtr; gerekçe ise gazetede tefrika edilen bir romanda iyilik dolu bir genç kzn bana gelenlerin hoa gitmemesidir.
Ahmed Mithat Efendi, emseddin Sami, Namk Kemal gibi bu dönemin roman yazarlar Bat romann ileri bir kültürün iareti, bizdeki roman ise gericiliin ve sradanln bir iareti sayarlar. Meselâ ilk romancmz emseddin Sami inanlmayacak eyler barndran eski türdeki anlatlarmz kaba ve çocukça bulur, bunlar aydn kiilerin oku(ya)mayacan düünürdü.
Berna Moran roman türünün kült eserlerinden ‘Türk Romanna Eletirel Bir Bak’nda edebiyatmzda divan-halk edebiyat kopukluundan ziyade yönetici seçkin kesimle halk arasndaki kopukluun temel mesele olarak deerlendirilmesi gerektiini savunur. erif Mardin ise aydn-halk kesimleri arasndaki ilikisizlii “büyük ve küçük kültür” eklinde kavramlatrr. Mardin de Moran da bu tespitleri hangi dönemler için yapmtr, aa yukar çkarabiliyoruz ama meddah hikâyelerinde de görebileceimiz üzere seçkin kesim de halk da ayn kaynaklardan, geleneklerden beslenirdi. lk romanmzn ortaya çkndan önceki döneme iaret eden iki yazarmzn ele ald bu ilikisizlik mevzuunu bir baka noktaya tayacak olursak öyle bir deerlendirmede bulunabiliriz; Kadim tarihimizde bu topran insan okumaya pek de zaman ayr(a)mad, aralar iyi olmad. Ortaya çkarlan pek çok eserimizde yabanc aratrmaclarn katks sözkonusudur. Bu konuda bugün de benzer eyleri rahatlkla söyleyebiliriz; okuyan/aratran aznlkta kalm bir kesim ve gazete dahil hayatna okumay hiçbir ekilde sokmam daha büyük bir kesim. Yani romanmzn edebiyatmza geç girmesini, geride kalmamz sadece bu sebeplere balamamz gerekir. Üstelik yenilik olarak ortaya konulan ilk romanlarmz olay örgüsü ve kiiler bakmndan geleneksel hikâyemizle ve ak edebiyatmzla balantldr.
Tanzimat romannda kahramanlar genelde kadnlard. Aalanan ve fikri sorulmayan bireyler olarak görülür, yazar kadn kahramannn tarafn tuttuunu okura hissettirirdi. Bat romannda ise tam tersi bir durumla karlarz: zengin erkein batan çkarp kaderine terk ettii kadn tipler ve ölümcül kadn tipi. Bu örnekten de anlalaca gibi bizi biz yapan deerlerimiz ve dinimizle iç içe süren yaantmzn izleri romanda yer almaynca bu türde arzulanan seviyeye gelemedik. Bir Rus, Fransz vd. roman bizdeki gibi toplumdan ve tarihinden bamsz yapay bir ekilde yazlsayd zirveye eriebilir miydi? Tarihinden, dininden, kültüründen, gelenek ve göreneklerinden soyutlanm bir romann baarya ulamasn kim iddia edebilir? Günümüz Türk romannda da benzer durumlardan söz edebiliriz. Kutsal mekânlarndaki bölümlerin adn bilmeyen, Allah’n isimlerinden birinin Recep olduunu iddia eden bir Türk romancs olabilir mi, üstelik de Nobel alm(!). Bunun masum bir hata olarak görülmemesi gerekir, çünkü romanc eserinde ele ald bilgileri iyi aratrmak ve dorusunu bilmekle yükümlüdür. Yaratcnn isimleri gibi büyük önemde temel bir konuda dahi yanl bilgiler veren romanc milletini ne derce doru ve etkili anlatabilir, böyle bir kaleme nasl itimat edilebilir?
Türk romannn douu ile ilgili böyle bir giriten sonra ilk romanmzdan bugüne romanlarmz üzerinden çeitli deerlendirmelere girieceiz. Umarm taliplisine ve edebiyatmzn daha doru anlalmasna küçük de olsa bir katks olur bu yazlarmzn.
Hayrla kalnz…
Yazar: Yusuf Alparslan Özdemir |
06-06-21 |
||
| E mail: tyb.org.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
