Halep, 12 Aralık 2016'da Rus ve Ä°ran destekli Esed ordusu tarafından düÅŸürülmüÅŸtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasım 2024'te geri alındı.
| Kategori : İKTİBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazılar | Okunma Sayısı: 383 |
Modern dünyanın kendisini anlamlandırmak için baÅŸvurduÄŸu en güçlü anlatılardan biri sekülerleÅŸme anlatısıdır.
Uzun süre boyunca modernleÅŸmenin zorunlu olarak sekülerleÅŸmeyi doÄŸurduÄŸu, ekonomik kalkınmanın, ÅŸehirleÅŸmenin, eÄŸitim seviyesinin yükselmesinin ve bilimsel bilginin yaygınlaÅŸmasının dinin toplumsal hayattaki etkisini kaçınılmaz biçimde azaltacağı düÅŸünüldü. Bu düÅŸünce yalnızca bir akademik teori deÄŸil, aynı zamanda modern dünyanın kendi kendisi hakkındaki inancıydı, anlatısıydı.
SekülerleÅŸme teorisi modern dünya için bu anlamda bir açıklamadan çok bir beklentiyi, hatta bir müjdeci kehaneti ifade ediyordu.
Oysa son yarım yüzyılda yaÅŸanan geliÅŸmeler bu büyük anlatının temel varsayımlarını ciddi biçimde sarstı. Dinin modern dünyadan çekilmesi beklenirken dünyanın birçok yerinde din yeniden kamusal hayata döndü.
Üstelik bu dönüÅŸ yalnızca Ä°slam dünyasında deÄŸil, ABD’de, Hindistan’da, Latin Amerika’da, Ä°srail’de ve hatta Avrupa’nın kendi içinde de farklı biçimlerde gerçekleÅŸti. Böylece sekülerleÅŸme teorisinin en temel varsayımı olan “modernleÅŸme arttıkça din azalır” önermesi giderek daha fazla sorgulanmaya baÅŸlandı.
Bugün artık sosyal bilimlerde yaÅŸanan en önemli geliÅŸmelerden biri, modernlik ile sekülerlik arasında kurulan zorunlu iliÅŸkinin çözülmüÅŸ olmasıdır. Bir zamanlar sekülerleÅŸme teorisinin en güçlü savunucularından olan bazı sosyal bilimciler modern dünyanın aslında sanıldığından çok daha karmaşık bir iliÅŸki ağı içerisinde geliÅŸtiÄŸini göstermiÅŸtir.
Bu eleÅŸtiriler aslında bir yandan da dünyada sekülerleÅŸme teorilerinin açıklayamadığı geliÅŸmelerin ufkunda bir açıklama ihtiyacından da doÄŸuyor. Bugün daha açık biçimde görebiliyoruz ki modern dünya dinin tasfiye edildiÄŸi bir dünya deÄŸil, farklı dinsel ve seküler varoluÅŸ biçimlerinin yan yana yaÅŸadığı post-seküler bir dünyadır.
Bizim de yıllardır savunduÄŸumuz gibi mesele din ile sekülerlik arasında nihai bir galibiyet mücadelesi deÄŸildir. Asıl mesele, modern hayatın bütün karmaşıklığı içinde insanın anlam arayışını, özgürlük talebini, ahlaki sorumluluÄŸunu ve toplumsal dayanışmasını hangi zeminde yeniden kurabileceÄŸidir. Bu yüzden sekülerleÅŸme meselesini yalnızca Batı’nın tarihsel tecrübesine ait bir sorun olarak deÄŸil, insanın kendisiyle, dünyayla ve aÅŸkınlıkla kurduÄŸu iliÅŸkinin sürekli yeniden üretilen bir boyutu olarak deÄŸerlendirmek gerektiÄŸini düÅŸünmeye devam ediyoruz.
Tabii sekülerleÅŸmeyi tarihselleÅŸtirdiÄŸimizde karşımıza çıkan en önemli boyutlarından birisi de onun bilhassa Ä°slam dünyasındaki geliÅŸiminin idealleÅŸtirilen haliyle bile hiç de modernleÅŸmenin bir sonucu olmadığıdır. Daha önemlisi, Ä°slam dünyasında sekülerleÅŸme ile sömürgeleÅŸme tarihi birbiriyle yakından irtibatlıdır.
Gündelik hayatın dünyevileÅŸmesi meselesi elbette sekülerleÅŸmenin önemli bir yanını oluÅŸturur ve bu zannedildiÄŸi gibi sadece modern zamanlarda deÄŸil, her zaman önemli bir konu olmuÅŸtur.
Modern zamanlarda gündelik hayatın sekülerleÅŸmesi aynı ortamda dini hareketlerin de geliÅŸimine engel olamamıştır. Dindarlık ve sekülerliÄŸin aynı anda toplumun farklı kesimlerinde beraber var olabildiÄŸi örnekler modern dönemde de her zaman var olmuÅŸtur. Ancak sekülerliÄŸin bir siyaset ve yaÅŸam biçimi olarak insanlara dayatılması Ä°slam dünyasının sömürgeleÅŸ-tirilmesinin ve Ä°slam dünyasında din ve devlet iÅŸlerinin ayrışmasının bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.
Burada sekülerliÄŸin tarihselliÄŸinin çağımıza ve toplumlarımıza ait bir baÅŸka boyutu da ayırt edilmelidir. Batı’da laiklik Avrupa’daki uzun dini çatışmaların bir sonucu olarak ve onlar için bir çözüm olarak ortaya çıktığı halde Ä°slam dünyasına sunulan laiklik modeli Avrupa’nın Ä°slam dünyası için tasarladığı ve dayattığı bir model olarak geliÅŸmiÅŸtir. Bu dayatmalar bir baÅŸka yan anlatıyla sürekli desteklenmeye çalışılmıştır. O da sekülerleÅŸmenin veya laikliÄŸin Batı’daki bir tecrübeye referansla her zaman din barışına daha fazla hizmet ettiÄŸidir. Oysa Ä°slam dünyasında laiklik Avrupa’nın Ortaçağındaki baÄŸnaz dinciliklerden daha az olmayan bir ideolojik tercihe dönüÅŸmüÅŸtür.
Laiklik bir yönetim modeli veya barış temin eden bir çözümden ziyade baÅŸka dinler üzerinde ve bilhassa Ä°slam üzerinde en ağır baskıları uygulayan bir dinsel tercih olarak çalışmıştır. Bu haliyle toplumsal barışa hizmet etmek bir yana barışa karşı en büyük tehdidin kaynağı haline gelmiÅŸtir.
SekülerleÅŸme Ä°slam dünyasında ne demokrasi ne de toplumsal barışı hatta ne de kalkınma getirmediÄŸi gibi bütün despotik rejimler büyük ölçüde seküler bir siyaset takip ederler. Ä°slam dünyasında halkın inançlarına, deÄŸerlerine ve geleneklerine karşı savaÅŸan bir sömürge ajanı gibi çalışan sekülerliÄŸin buna raÄŸmen toplumda tetiklediÄŸi direniÅŸ sekülerleÅŸmenin öngörülen sosyolojik geliÅŸimine de bir ket vurmuÅŸtur.
Dolayısıyla Ä°slam dünyası için sekülerleÅŸme analizleri sadece dinselliÄŸin veya dindarlığın ölçülüp deÄŸerlendirildiÄŸi bir çerçevede kalamaz. Bilhassa sekülerleÅŸme ile modernleÅŸme ve demokratikleÅŸme arasında kurulan iliÅŸkiler basitçe sosyolojik modellerle anlaşılamaz.
SekülerleÅŸme Avrupa’da da esasen tek bir modelde geliÅŸmediÄŸi gibi din Avrupa’da zannedildiÄŸi gibi mutlak bir çekilme durumunu hiç yaÅŸamamıştır. Aynı ÅŸekilde Ä°slam dünyasının modernleÅŸmesi zorunlu olarak bir sekülerleÅŸmeyi beraberinde getirmeyebilirdi.
Nitekim en baskıcı seküler rejimlerde dindarlığın veya Ä°slamcılığın daha büyük geliÅŸmeler kaydettiÄŸi örnekler çok. Devlet laikleÅŸtikçe halkın dindarlığa tutunması aslında laikliÄŸin harici bir müdahale olarak görülmesinin de bir sonucu. Türkiye bu örneklerin başında gelir. Cezayir, Suriye ve Tunus gibi örnekler de devlet laikliÄŸine halk dindarlaÅŸmayla verdiÄŸi cevabın her biri kendine özgü örnekleridir.
Aynı ÅŸekilde Ä°ran gibi din adına baskıcı bir rejimde ise bu sefer sekülerleÅŸme halkın direniÅŸ dilini temsil ediyor.
Bu örnekler baÅŸlı başına durumun zannedildiÄŸinden daha karmaşık olduÄŸunu gösteriyor. Burada devletin laikliÄŸi ile halkın dindarlaÅŸma veya sekülerleÅŸme süreçlerinin pek de doÄŸrusal iÅŸlemediÄŸini gösterecek yeterli örnek var.
Yazar: Yasin Aktay |
22-06-26 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
