Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Her ey "Amerikan rüyas"nn Ortadou versiyonu gibiydi. Irak'ta atom bombasnn izine rastlanamamt ama Halepçe'de kimyasal silahlarla katledilen Kürtlerin, Basra'daki batakllarda boulan Araplarn, Kerkük'te teker teker avlanan Türkmenlerin öcü alnmt nasl olsa. Üstüne üstlük smarlama da olsa bir demokrasi gömlei giydirilmi... iilerin, Kürtlerin siyasal haklar iade edilmi, hatta her birine de facto birer devlet bile hediye edilmiti. Devlet birimleri ve diplomatik temsilciler Badat'n içinde beton duvarlarla çevrili alana hapsolmu, ayr bir ülke görünümünde olsa da asayi berkemâldi. "Gölgelerin gücü" adna yaplan terör nerdeyse durma noktasna gelmiti.
Amerika sonunda çekilmi, askeri varln birkaç binle snrlamak zorunda kalm, daha fazlasn kabul ettirememiti. Gerçi 14 bin kadar elçilik personeli ve korumalar bu rakamn dndayd... Özel güvenlik elemanlar cirit atacak, CIA operasyonlarn sürdürecek, acil durumlar için Kuveyt'e çekilen askerler Irak'n imdadna yetimek için hazr bekleyecekti! Sokakta devriye gezerken keskin niancya hedef olmaktan kurtulan Amerikal kahramanlar Irak ordusunun eitimiyle yakndan ilgileneceklerdi ki bunlarn says da birkaç binle snrlyd!
Her ey netti; Amerika Irak'a özgürlük ve demokrasi getirmi ve imdi de verdii sözü tutarak çkyordu ite. Belirsiz olan o bir kaç binli ifadeler de yaknda netleecektir. te bu çekilme sürecinde, Biden'in geldii gün Badat'ta, "yeil bölge"de Irak yönetiminin üst düzey temsilcileriyle ayn ortam paylarken edindiim izlenimler Sünni-ii gerilimine dönüme eilimi gösteren gelimelere dair k tutabilir.
Dehetli bir güvenlik endiesinin güvenli bölgede bile hissedildii ama yine de Amerika'nn güllük gülistanlk olarak (!) brakt Irak her an Pasifik ötesinden kurtarclarn bekler hale gelebilir. Bunun hukuki, siyasi ve toplumsal alt yaps hazrlanm durumda.
Bir kere Amerikan anayasa mühendisliinin bir ahikas olan Irak Anayasas'ndaki hukuki boluklar; adeta ülkeyi gerektiinde kaosa götürebilecek, bölünmeye zemin hazrlayacak bubi tuzaklar olarak itinayla yerletirilmi gibi duruyor. Federalizmden enerji kaynaklarnn kullanmna, güvenlik güçlerinin denetiminden etnik ve mezhebi ayrmaya dayal yaplanmaya kadar Anayasa, birletirici olmaktan çok ayrmay esas alan ulus-devlet projesi gibi duruyor.
Karmza iyi hazrlanm bir metinle çkan Maliki, düüncelerini ele vermeyen ama mücadelenin içinden gelen birinin kendine olan güveniyle konuuyordu: "Vatandalk eksenli bir Irak devleti ina etmemiz gerekiyor. Eer aidiyetler temelinde bir yap olursa burada etnik-sekter-partisel kimlikler öne çkar ve bu da krize neden olur. Ulusal birlik kültürünü oluturmamz lazm..."
Bunlar söyleyen Babakann hiç de romantik olmad, tam aksine temsilcisi olduu ii çounlua dayal bir kadrolama içinde olduu herkesin malumu. Kuzeyde Kürt federal yaplanmas ve Badat'ta ii eksenli yaplanma devletin kodlarn örüyor. Güvenlik, istihbarat gibi stratejik alanlarda tüm yetkileri elinde tutan Maliki, devletin temel dokusunu kendi doal taraftarlaryla örüyor, bu gücü de bakalaryla paylamak niyetinde görünmüyordu. Nitekim Sünni nüfusun en üst düzey temsilcilerinin, çok açk olmasa da, bu durumdan rahatsz olduklar belli ediyorlar.
Ayn masa etrafnda konutuumuz eski babakanlardan ve ii blok lideri brahim Caferi çok daha iyimser bir tablo çizse de çelikiyi görmezden gelmek mümkün deildi. "Amerika'nn çekilmek zorunda kaldn, çekilmesinin güvenlik boluu oluturmayacan" söylerken "güvenli bölge"nin daha ne kadar süre Badat'n kalbine saplanm olarak kalaca hakknda kimsenin bir fikri yoktu.
ABD'nin özgürlükler ülkesi olarak emanet ettii, hatta kendi ifadeleriyle "Arap baharna model oluturan" ve Saddam' devirmekle diktatörlerin yklmas konusunda ilham kayna olduklarn iddia eden üst düzey Irakl yöneticiler bizzat diktatörlemek ithamyla kar karya bulunuyorlard. Söz gelimi Kuzey Irak'ta özgür yönetim kuran muhalif Kürtler ve Türkmenlere hiç de cennet vaat etmiyorlar. ii tabana yaslanan hükümet Sünnilere kar hiç de hogörülü saylmazd.
Saddam döneminin bedelini Sünnilere ödeten bir yap ortaya çkm; Sünnilerin bir ksm direnii seçerken bir ksm da, büyük ölçüde Türkiye'nin ikna çabalaryla, sisteme katlarak yeni yaplanmada hem darda kalmlar hem de yeni yapnn merulamasn salamlar. Türkiye'nin bu yönde devrede olmas bir müddet herkesin houna gitmi; balarda Amerika dahil olmak üzere taraflarn hayli honut olduu bir durumdu. Ancak Amerika'nn çekilme aamasnda ve üstelik Maliki'nin Amerika'dan döner dönmez Sünni cumhurbakan yardmcsna yönelik sava açmas çok yönlü okumaya muhtaç. Olayn arkaplanna bakldnda, yakn bir tarihte Baasç yaplanma gerekçesiyle Maliki'nin 600 kadar Sünni devlet memurunu tutuklattn hatrlamakta yarar var.
Son perdeye dönecek olursak; Amerika'nn anayasal ve siyasal bubi tuzaklarndan bir ksmnn harekete geçtiini söylemek imdilik erken olabilir. Ancak güvenlik alannda ve bürokratik tuzaklarn birden harekete geçebilecei söylenebilir. öyle ki, en üst düzey Sünni temsilcinin, yani ülkenin cumhurbakannn bir numaral aranan isim haline gelmesinin sekter fay hattn harekete geçirme potansiyeli vardr.
Yazar: Akif Emre |
22-12-11 |
||
| E mail: yenisafak.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
