Halep, 12 Aralık 2016'da Rus ve Ä°ran destekli Esed ordusu tarafından düÅŸürülmüÅŸtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasım 2024'te geri alındı.
| Kategori : DÜNYADA NELER OLUYOR / İSLÂM ÂLEMİ | Okunma Sayısı: 1374 |
New York Times gazetesi, 9 Åžubat 1964 günü, Tunus’la ilgili ilginç bir habere yer vermiÅŸ. BaÅŸlık ÅŸöyle: “Tunus, ramazan orucunu engellemeyi baÅŸaramadı.” Haberin ilk paragrafı, bu merak uyandırıcı baÅŸlığı biraz daha açıklıyor: “BaÅŸkan Habib Burgiba, Tunus’u modern bir ülkeye dönüÅŸtürme yolunda, yabancı gözlemcilerin ‘nadir bir yenilgi’ olarak adlandırdığı bir durumla karşı karşıya. Tunusluların, ramazan orucunu tutmakta, bu yıl hiç olmadıkları kadar titiz ve sıkı davrandığı kaydediliyor.” Metnin devamında, ülkede o yıllarda yaÅŸanan aktüel bir gerilimin ayrıntılarına yer veriliyor.
Birkaç yıl boyunca Tunus gündemini meÅŸgul eden meselenin öncesi ÅŸöyle:
1956’da Tunus’un Fransızlardan bağımsızlığını kazanması sürecine öncülük eden Habib Burgiba, sonrasında ülkenin ilk devlet baÅŸkanı seçilmiÅŸti. Tunus’taki bir Fransız lisesinde okuduktan sonra Paris’te hukuk tahsili yapan Burgiba, ülkesine dönüÅŸte jakoben laikliÄŸin yılmaz savunucularından biri haline gelmiÅŸti. Bağımsızlığın ilânının ardından, Tunus’u “seküler bir devlet”e kavuÅŸturmak için kolları sıvayan Burgiba’nın hedef seçtiÄŸi ilk Ä°slâmi sembollerden biri ramazan orucu oldu.
Ä°lk önce orucun çalışma temposunu düÅŸürdüÄŸünden ve sosyal hayatta verimi azalttığından dem vuran Burgiba, bu konuda resmi demeçler vermekle kalmadı, 1960’ın ramazanında “oruç karşıtı” bir yürüyüÅŸ organize ettirdi. Gündüz vakti baÅŸkent Tunus’ta toplanan binlerce kiÅŸilik destekçi grubunun karşısında bir ÅŸiÅŸe portakal suyunu kafaya diken Burgiba, “ülkenin ekonomik kalkınması için çalışmanın cihat olduÄŸunu” kaydetti. Burgiba’ya göre, “düÅŸmana karşı güçlü olmak için oruç yemek caiz, hatta ÅŸarttı”.
Arka arkaya dört hafta boyunca çalışma randımanının düÅŸmesini “israf” olarak tanımlayan Burgiba, ulema sınıfını da oruç tutmamak gerektiÄŸine dair fetva vermeleri için baskı altına aldı. Tunuslu âlimler, devlet baÅŸkanının bu gayri Ä°slâmi tavrına direniÅŸ gösterdiler, halk da oruç konusunda geri atmadı. Ancak oruç tutmama yönündeki telkin ve yönlendirmeler, devlet dairelerinde çalışan memurlar üzerinde etkili oldu.
Habib Burgiba’nın, Tunus toplumunun geleneksel yapısını deÄŸiÅŸtirmek ve kültürel kodlarıyla oynamak için yaptığı tek ÅŸey ramazan orucuna savaÅŸ açmak deÄŸildi. Devlet baÅŸkanlığı koltuÄŸuna oturduktan bir süre sonra kürtajı serbest bıraktı, Müslüman kadınların gayrimüslim erkeklerle evlenebilmelerinin önünü açtı, çok eÅŸliliÄŸi yasakladı, kadınların mirasla ilgili haklarını modern hukuka göre düzenletti. (Ne kadar benziyor. Modernizm, iÅŸini hep kadınlar üzerinden yürütüyor. "DoÄŸruluÅŸ")
Disiplin altına almak istediÄŸi kabinesindeki bazı bakanları topluluk huzurunda tokatlayacak kadar nev-i ÅŸahsına münhasır bir tarza sahip olan Burgiba, rakiplerine karşı son derece acımasızdı. Bir zamanlar kendisine hizmet etmiÅŸ olan yakın adamlarından Salah bin Yusuf’un 1961’de Frankfurt’ta öldürülmesi olayı, sonradan açıkça ortaya çıkacağı üzere, Burgiba’nın düzenlettiÄŸi bir suikasttı.
Burgiba döneminde Tunus, Ä°slâmi iÅŸlerden sorumlu devlet bakanlığına sahip olmayan tek ülkeydi. Ä°srail’le normal iliÅŸkiler kurmayı savunan dış politika çizgisiyle de dikkat çeken Burgiba, Arap BirliÄŸi’yle iliÅŸkilerini uzun süre mesafeli bir ÅŸekilde tuttu. Tunus bu reflekslerinden, sonraki cumhurbaÅŸkanı Zeynelabidin bin Ali zamanında tümüyle vazgeçecekti.
Tunus’un dört bir yanını kendisinin ve yakınlarının isimleriyle donatan Burgiba, ölümünden önce, doÄŸum yeri olan Munastir kentine beyaz mermerden bir mozole yaptırdı, içini de altın varaklarla süsletti. Fransız asıllı ilk karısı Mathilde Lorrain’den boÅŸandıktan sonra, iktidarı sırasındaki birçok kararın ardındaki gerçek isim olarak gösterilen ikinci eÅŸi Vesîle Ben Ammar’la evlendi. First lady, kabine toplantılarına baskın yapacak kadar dominant bir karaktere sahip olmasının yanı sıra, kimlerin bakan olacağına da bizzat karar veriyordu.
1980’lerin sonuna doÄŸru sosyo-ekonomik durumun kontrolden çıkmaya baÅŸladığı Tunus’ta, artık Habib Burgiba’nın başına buyruk yönetiminin de sonuna geliniyordu. BaÅŸbakan Zeynelabidin bin Ali, göreve atanmasından hemen sonra, ülkenin ileri gelen yedi doktorunu toplayarak, Burgiba’nın akıl saÄŸlığının devlet baÅŸkanlığı yapması için uygun olmadığına dair rapor hazırlattı. 6 Kasım 1987’de, azledilmesini içeren rapor kendisine okunan Burgiba, 2000 yılındaki ölümüne kadar kalacağı ev hapsine alındı. Bugün Burgiba’nın Munastir’daki anıtmezarının duvarında, kendisinden “Tunuslu kadınları özgürleÅŸtiren adam” olarak bahsediliyor.
***
Aslında yazıya baÅŸlarken niyetim, Ä°slâm dünyasında dine bakışın deÄŸiÅŸimi ve toplumsal belirtileri görülmeye baÅŸlayan yeni bir tür laiklikten söz etmekti. Tunus ve Türkiye’nin geçirdiÄŸi deÄŸiÅŸimlere atıfta bulunup sözü Fas, Mısır ve Suudi Arabistan’da dinin devlet eliyle ÅŸekillendirilmesine getirecektim. Ama Tunus’un yakın tarihindeki bazı hadiselerin, özellikle genç okurların dikkatini çekebileceÄŸini düÅŸünüp, lafı uzattım.
Bu yazı, sonraki için bir mukaddime olsun. ÇarÅŸamba günü Fas, Mısır ve Suudi Arabistan örnekleri üzerinden, toplumların din algılarındaki dönüÅŸümleri konuÅŸalım.
Yazının kaynağına ulaÅŸmak için tıklayınız.
Yazar: Taha Kılınç |
05-05-18 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
