Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : DÜNYADA NELER OLUYOR / ÝSLÂM ÂLEMÝ | Okunma Says: 770 |
Laik Sudan
Baz çevreler için, son günlerin en “mutluluk verici” haberi, Sudan’da eriat yönetiminin ilgâs ve laiklie geçiin ilânyd. “Sudan, çada yönetimi seçti”, “Ülkede bir devrin sonu”, “Radikal slâmclar kaybetti”, “Diktatör devrildi, eriat gitti” gibi iddial balklarla sunulan gelime, normalde Sudan’la herhangi bir balants bulunmayan veya duygu dünyasnda Sudan’ çok da önemsemeyecek bir hayat çizgisinde yaayanlar belirgin bir mutlulua gark etti. Önce, Sudan’da eriat yönetiminin serencâmn hatrlayalm, ardndan “sevinmeye deecek” bir ey olup olmadna bakalm.
1956’da ngiltere’den bamszln kazanan Sudan, günümüze kadar çounlukla askerî yönetimler tarafndan idare edildi. 25 Mays 1969’da darbeyle ibana gelen Albay Cafer Numeyrî, balangçta halkn iradesine saygl bir çizgi izleme gayretini tasa da, iktidarnn son çeyreinde baskc bir tutuma yöneldi. E zamanl olarak ABD ile saflar sklatran ve bunun karlnda “ekonomik yardmlar hak eden” Numeyrî, ABD’nin bölgedeki yeni gözdesi Msr Cumhurbakan Enver Sedat’la da yakn ibirlii yapt. 1979’da Sedat, srail’le bart için Arap dünyasndan dlandnda bile, Numeyrî onunla ban koparmad. 1981’de Sedat’n cenazesine de katlan Numeyrî, içeride kendisine yöneltilen youn eletirileri göüslemek ve hedef artmak için 1983’te “eriat yönetimi”ne geçildiini açklad. Sâdk el Mehdî ve Hasan Turâbî gibi “slâmc” muhaliflerinin azna böylece bir parmak bal çalan Numeyrî, 6 Nisan 1985’te -kendisi ABD ziyaretindeyken- bir grup subay tarafndan devrilmekten yine de kurtulamad.
Ksa bir geçi döneminin ardndan, 30 Haziran 1989’da bu defa Ömer el Beîr -yine darbeyle- iktidar ele geçirdi. Darbe srasnda Beîr’i destekleyen Hasan Turâbî ve liderlik ettii “slâmc” siyasî organizasyon, bir süre sonra askerî yönetime cephe ald. Hem Beîr hem de Turâbî “slâmî siyaset” iddiasndayd, ancak Turâbî 2016’daki ölümüne kadar Beîr tarafndan dönem dönem ev hapsine alnd, tutukland veya hareketleri kstland. “eriat” ise, taraflarn siyasî hedeflerini Sudan halknn gözünde merulatrdklar bir manivela haline geldi. Yolun sonunda, Turâbî, hayata gözlerini yumduunda “slâmî siyaset teorisyeni” sfatyla anlyordu, Beîr ise genel kullanmda “diktatör” namyla kaytlara geçti.
Ömer el Beîr’in, vaktiyle birlikte çalt ve imdi eletirilen her eyi birlikte yapt askerler tarafndan 2019 nisannda devrilmesiyle, Sudan’da “demokrasi çiçei”nin açaca hayalleri kurulmutu; ama bu beklenti çok ksa sürdü. Ülkede imdi usulca yeni sürüm bir askerî diktatörlüün temelleri atlyor. Fakat unu da ifade etmek gerekir: Sudan devlet sisteminin ileyiindeki hâkim mantk ve on yllardr devam eden alkanlklar düünüldüünde, mevcut artlarda baka bir yapnn ülkeyi tamas zor görünüyor.
Yaanan sürece “Peki, eriat bu ilerin neresinde?” sorusunun cevabn aramak için daha yakndan baktmzda, en kestirme açklama u: Çounluu dindar Müslümanlardan oluan, geleneklerine bal, ekonomik olarak skntlarla bouan, sradan Sudan halk açsndan deien herhangi bir ey yok. Askerî idarelerin kendilerini merulatrmak için bir malzemeye indirgedii “eriat”, mevcut subay kadrosunun Sudan’ ABD’nin kara listesinden çkarmak için kulland bir araca dönütürülmü oldu. Yaplan son güncel anketlerde, “eriat, kanunlarmzn kayna olmaldr” diye düünen Sudanllarn orannn yüzde 70’leri atn aklmza getirirsek, “Sudan halk, eriattan kurtuldu” eklindeki naralarn -en hafif ifadeyle- gülünç olduunu rahatlkla söyleyebiliriz.
Ortadou ve slâm dünyasndaki herhangi bir durumu ele alrken, onu zihnimizdeki hazr tanmlarla ve kendi -olumlu veya olumsuz- önkabullerimiz çerçevesinde deerlendirmek, Türkiye’de çok sk yaplan bir hata. “Özgürlük”, “demokrasi”, “insan haklar”, “eriat”, “laiklik”, “sekülerlik” gibi kavramlarn bizim dünyamzdaki karlklaryla, sahada kazand anlam arasnda bazen dalar kadar fark olabiliyor. Son Sudan örneinden hareket edersek, özellikle sosyal medyadaki baz “sevinç çlklar”, u soruyu hak ediyor: Sudanllarn eriat yönetimi kaldrld için rahata erdiinden, Sudanllarn haberi var m?
eriat yönetiminin ülkeler ve halklar açsndan ne anlama geldii, birbirinden farkl eriat pratikleri, modern dünyada eriatn siyasî tezahürleri, yakn dönemdeki baz tecrübeler… Tüm bu noktalarda slâm dünyasnn genel durumunu ise -nasip olursa- cumartesi yazsnda tartalm.
Yazar: Taha Kýlýnç |
09-09-20 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
