Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 760 |
imdi “entelektüel osmanlca bir kelime idi” desem, itirazlar yükselir. Bu kelimenin latince kökenli olduunu bilmeyen yoktur.
Fakat, dil devrimi döneminin “dilci”leri onu “osmanlca” bir kelime olarak görmüler ve öztürkçe bir karlk da üretmiler: demen!
*
1934 ylnda toplanan 2. Türk Dili Kurultay’ndan sonra,Tarama Dergisi’nin beklenen sonucu vermemesi üzerine iki küçük kitapçk, Osmanlcadan Türkçeye Cep Klavuzu ile Türkçeden Osmanlcaya Cep klavuzu hazrlanm ve 1935’te baslmtr. Birincisi 371 sayfa ikincisi ise, her ne hikmetse, 340 sayfadr. 29 sayfalk farkn neden kaynaklandn bilemiyoruz!
(Bu arada klavuzlarn cep telefonu büyüklüünde olduunu [14.5 x 8.5 cm.] olduunu da kaydedelim).
Osmanlcadan Türkçeye Cep Klavuzu’nu inceleyerek hangi kelimelerin Osmanlca sayldn anlamak mümkündür. Bu neden yaplmaldr? Ortadan kaldrlmak istenen dilin mahiyetini anlamak için bunu yapmak gerekliden öte elzemdir. Bugüne kadar kimse, her biri bir cep telefonu büyüklüünde olan bu dil klavuzlar üzerinde çalmam (Ali Özgün Öztürk hariç), dolaysyla konu yeterince aydnla kavuturulmamtr.
Osmanllarn/padiahlarnn dilimize zorla arapça, farsça kelimeler soktuu, ilk Dil Kurultay’nda neredeyse her konumac tarafndan saldrgan bir üslupla dile getirilmitir. Bu iddia sonraki kurultaylarn da deimez ezberidir. imdi dilimize bu “zorla sokulan” ve türkçeyi bozan kelimelerden kurtulunacak ve “özdil”e ulalacaktr!
Peki Osmanlca nedir? Böyle bir dil var mdr? Osmanl Devleti ve ona vücut veren millet türkçe konumu ve yazmtr. Osmanl Devleti’nin dili bandan itibaren türkçe olmutur. Ancak 19. Yüzylda ittihad- anasr görüü ve osmanlclk gayretiyle “Lisan- Osmanî” (Osmanl dili) diyenler çkmtr, fakat bunun yaygn bir adlandrma olmadn söyleyebiliriz. Bu konuda en mühim ve ikna edici delil olarak 1876’da ilan edilen Osmanl Anayasas, yani Kanun- Esasi’de geçen “türkî”, yani türkçe kelimesini gösterebiliriz. Anayasa’da türkçe denildikten sonra, u veya bu ahsiyetin Lisan- Osmanî demesinin bir kymet-i harbiyesi yoktur!
Osmanl dili ile uraan yabanclar da Osmanlnn dilinin türkçe olduunu biliyor ve eserlerinde de bunu belirtiyorlard. 19. Yüzyldan iki örnekle yetineceiz. Thomas-Xavier Bianchi’nin franszcadan türkçeye ve türkçeden franszcaya sözlükleri: Vocabulaire français-turc, Dictionnaire turc-français. kinci örneimiz, Sir James Redhouse’un sözlüü: Türkish and ngilish Lexicon.
te Osmanlcadan Türkçeye Cep Klavuzu (OTCK)’nun ilk sayfasndaki dilden atlacak kelimeler ve tamlamalar:
Âb (âb hayat, âb hayvan, âbru), âba (aba ve ecdat), âbâd, âbâdan, âbâdanî, abadanlk, abd, abdesthane, abede (abedei esnam), abes.
Bu kelimelerden Türkçe Sözlük’ün 1945’te yaplan ilk basksna alnmayanlar: Âb, âb hayat, âb hayvan, âba, âbâd, âbâdan, âbâdanî, abadanlk, abd, abdesthane, abede (abedei esnam).
Bu durumda, abes ve deiik ekilde alnan abru, aptesane dndaki kelimelere bu sözlükte yer verilmemitir. Yani teorik olarak bunlar dilden atlm, sözlükten kayd silinmitir. Tabiî, böyle yapmakla dilin üzerinde kesin tasarruf hakknn kullanld zannedilmitir.
Bu sözlüün 2011’de (ilk baskdan 66 sene sonra) yaplan 11. Basksnda bu kelimelerden ab, abhayat, abat, abdesthane’nin (bu imlâlaryla) sözlüe kabul edildiini görüyoruz! Bu dönüe, muhteem bir dönü diyebilir miyiz? Belki bu söylenemez, fakat bu kelimelerin türkçenin sözlüünden çkarl tam mânasyla kepazeliktir!
Bu birinci sayfadaki örnekler, gerçekten arapça ve farsçadan geçen, bir ksm hâlâ günlük dilde kullanlan kelimelerdir. Elbette onlarn “osmanlca” dedii, türkçede sadece arapça ve farsçadan geçen “yabanc” kelimeler yoktu. Nitekim, bu klavuzda yer alan “osmanlca” kelimeler arasnda bat dillerinden geçen bir hayli kelimeye rastlamak mümkündür: Anari, anket, anormal, antipatik, apolet, arma, asit, atelye, avangart, avans, avanproje, avukat. Sadece a harfinde bu kadar kelime olduuna göre, klavuzun bütününde bir hayli bat kaynakl “osmanlca” kelime olduu tahmin edilebilir.
Bugünün sözlüklerine bakalm, baka sözlükleri bir kenara brakalm, Dil Kurumu’nun sözlüüne bakalm: Deien bir ey yok! Arapçadan, farsçadan aldmz fakat kendi selikamza uymu kelimeler, bat dillerinden geçen kelimeler ve türkçe asll kelimeler sözlüümüzün söz varln meydana getiriyor. Tek fark, 1930’lardan itibaren uydurulan ve çou türkçenin esaslarna, ruhuna, özüne, zevkine uymayan kelimeler.
unu söyleyebiliriz: Osmanlca gerçek türkçedir, imdiki dilimiz bozulmaya uratlm, tahrib edilmi, yozlatrlm türkçe!
*
Dönelim “idemen”e..
Entelektüel osmanlca da ya bu nece? “de” latince fikir demek. Men eki de yine bat dillerinde kullanlan, “adam” karl bir tak. demen ne oluyor? Galiba fikir adam!
Buna zamane entelektüelleri ne der bilmem!
Gerçek Hayat, 12.10.2020
Yazar: D. Mehmet Doðan |
17-10-20 |
||
| E mail: tyb.org.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
